غلامرضا گلي‌زواره – قسمت و بخش دوم زندگي و همچنين انديشه مدرس

غلامرضا گلي‌زواره – قسمت و بخش دوم زندگي و همچنين انديشه مدرس

|غلامرضا گلي‌زواره – قسمت و بخش دوم زندگي و همچنين انديشه مدرس از مسیح داراب|

مدرس به موازات تدريس و همچنين تربيت طلاب، به اوضاع معيشتي و همچنين رفاهي آنان و همچنين نيز موقوفات مدارس اصفهان و همچنين چگونگي مصرف آنها رسيدگي مي‌کرد و همچنين متوليان را وامي‌داشت که در آمدهاي وقفي را صرف آباداني مدرسه‌ها و همچنين رفاه طلاب کنند؛ ولي بايد توجه داشت کوشش‌هاي او در آن باره بر مذاق عده‌اي خوش نيامد و همچنين مقاومتش در برابر خلافکاران باعث شد تا تيمي دشمن دوست‌نما توطئه‌اي را جهت ترور او طراحي کنند، ولي بايد توجه داشت نقشه آنان ناکام ماند.۱۳ مدرس بعد از ده سال شمسي تدريس در حوزه اصفهان، به تهران عزيمت کرد و همچنين حدود بيست سال شمسي در مدرسه سپهسالار (شهيد مطهري کنوني) به فعاليت‌هاي آموزشي و همچنين پرورش طلاب فاضل و همچنين فرزانه مشغول بود.۱۴

ناظري صالح بر مصوبات مجلس

بر اساس اصل دوم متمم قانون اساسي که با تلاش‌هاي شهيد شيخ فضل‌الله نوري به تصويب نمايندگان مجلس شوراي ملي رسيد و همچنين مورد تأييد علماي ايران و همچنين مراجع نجف اشرف قرار گرفت، قرار شد در هر دوره از مجلس، هيأتي پنج‌نفره از فقهاي آشنا با مقتضيات زمانه به عنوان عضو در آن نهاد قوانين و قانوني و همچنين مردمي حضور يابند و همچنين بر قوانين‌ مصوبه و همچنين انطباق آنها با قواعد اسلامي و همچنين موازين شرع مقدس نظارت کنند.۱۵ بر آن اساس مجتهدان ايران و همچنين عتبات عراق بعد از بررسي کردن‌هاي گوناگون و همچنين طي چند مرحله رأي‌گيري به منظور نظارت بر قوانين، حضرات آيات: سيدابوالحسن اصفهاني، حاج‌آقا نورالله اصفهاني، امام و پيشوا جمعة خويي، سيد محمدباقر همداني و همچنين سيدحسن مدرس را برگزيدند.

آيت‌الله مدرس در ۱۲۸۹ش/ ۱۳۲۸ق عازم تهران شد و همچنين از ۲۸ ذيحجه آن سال شمسي، در جلسه ۱۹۵ دوره دوم مجلس حضور يافت و همچنين ضمن نظارت بر قوانين تصويب شده و مصوب قانون، در عرصه مبارزه با ستم و همچنين جفا و همچنين نبرد با استکبار، در خط مقدم قرار گرفت.۱۶

در آن دوره ايران از هر سو دچار آشفتگي‌هايي شده بود. حکومت تزاري روس در مسائل داخلي دخالت مي‌کرد و همچنين جهت رسيدن به مقاصد تجاوزکارانه خود، در هفتم ذيحجه ۱۳۲۹ق يک اولتيماتوم ۴۸ ساعته به ايران داد. حکومت وقت (صمصام‌السلطنه) از نمايندگان مجلس خواست در مورد پذيرش آن اولتيماتوم به او اختيار بدهند. مدرس ايستاد و همچنين با ايراد نطقي کوتاه آن هم را رد کرد و همچنين با آن موضع‌گيري شجاعانه به ديگر نمايندگان نيرو قلب داد و همچنين شهروندان و مردم شهر را به شور و همچنين هيجان واداشت؛ ولي بايد توجه داشت ناصرالملک (نايب‌السلطنه) در سوم دي ۱۳۹۰ (سوم محرم ۱۳۳۰) دستور انحلال مجلس را داد و همچنين اولتيماتوم را پذيرفت.۱۷

با آغاز جنگ جهاني اول در چهاردهم رمضان ۱۳۳۲، با وجود آنکه بي طرفي ايران توسط نخست‌وزير وقت (مستوفي‌الممالک) اعلام شده بود، روسها از شمال و همچنين انگليسي‌ها از جنوب به ايران حمله و همچنين بخشهايي را اشغال نظامي کردند.۱۸

مهاجرت

دورة سوم مجلس شوراي ملي در ۱۶ محرم ۱۳۳۳ شروع به کار کرد. در آن مجلس، مدرس همچنين و علاوه بر آن که يکي از مجتهدان طراز اول به شمار مي‌رفت، به پاس شهامت و همچنين شجاعتي که در ايام فترت بين دوره دوم و همچنين سوم از خود بروز داده بود و همچنين جامعه روحانيت هم او را به عنوان مرجعيت قبول داشت، از طرف اهالي تهران انتخاب و همچنين وارد مجلس شد. او در آن دوره از اقتدار و همچنين موقعيت ويژه اي برخوردار بود.

در آغاز محرم ۱۳۳۴ قراردادي در دوازده ماده ميان حکومت ايران و همچنين آلمان منعقد شد و همچنين روس و همچنين انگليس توسط جاسوسان خود از مفاد آن معاهده باخبر شدند و همچنين اراده و تصميم راسخ گرفتند تهران را اشغال کنند. در باره بعدي حکومت، جلسات مشاوره متعددي برگزار شد و همچنين سرانجام با پيشنهاد آيت‌الله مدرس مقرر گرديد يک حکومت موقت تشکيل مي شود تا جداي از حکومت مرکزي مستقر در تهران، جهت خنثي کردن توطئه‌هاي اجانب به‌خصوص دو حکومت روس و همچنين انگليس، اقداماتي را انجام دهد. آن حکومت از سوي متحدين (آلمان، اتريش و همچنين امپراتوري عثماني) به رسميت شناخته شد. قرار شد در صورت پيروزي آن کشور‌ها در جنگ، آن حکومت حکومت رسمي ايران شناخته ‌مي شود و همچنين با پيروزي متفقين (انگلستان و همچنين روسيه)، حکومت مرکزي همچنان به کسب و کار خود ادامه دهد تا کشور در هر شرايطي از آسيب‌هاي مخرّب جنگ جهاني اول مصون بماند.۱۹

در هفتم محرم ۱۳۳۴ق، بيست و همچنين هفت تن از نمايندگان مجلس شوراي ملي به همراه عده‌اي از رجال نامي و همچنين جمعي از شهروندان و مردم شهر به سوي قم حرکت کردند و همچنين در آنجا «کميته دفاع ملي» را تشکيل دادند و همچنين هيأتي چهارنفره را برگزيدند که يکي از آنان مدرس بود. قشون روس در رباط کريم از توابع استان تهران با نيروهاي مهاجرين وارد نبرد شد که منجر به شکست نيروهاي مهاجر گرديد. روسها در حوالي قم با قواي کميته دفاع ملي وارد جنگ شدند و همچنين آن شهرستان را اشغال کردند.۲۰

مدرس جهت تأمين مخارج حکومت مهاجرت و همچنين تدارک نيروهاي رزمي، خود را به اصفهان رساند و همچنين در آن راستا تلاش‌هاي گسترده و همچنين مفيدي را به عمل آورد و همچنين زيرا و به درستي که قبلاً مهاجران همراه خويش را به سوي غرب کشور روانه کرده بود، ناگزير تک و همچنين تنها سوار بر اسب و همچنين به حالت مسلّح جهت پيوستن به مهاجران حرکت کرد و همچنين بعد از تحمل مشقات فراوان وارد کرمانشاه شد و همچنين در يکي از مدارس علوم ديني آن شهرستان اقامت گزيد.

او در حکومت مهاجرت به سمت وزير دادگستري و همچنين اوقاف منصوب شد. اگرچه در بيستون، قواي مهاجرين با روسهاي مهاجم درگير شدند و همچنين کرمانشاه به تصرف نيروهاي روسيه دخل و درآمد، ولي بايد توجه داشت با پيگيري مدرس و همچنين ساير وکلا، مجلسي در قصرشيرين تشکيل شد و همچنين نظام‌السلطنه مافي را به عنوان رياست حکومت برگزيد. مهاجران در پي تهديد متفقين، عقب‌نشيني کردند و همچنين به قلمرو حکومت عثماني رفتند.۲۱

ملاقات با خليفه

مدرس بعد از وارد شدن به استانبول، بدون آنکه خود را به کسي معرفي کند، در «مدرسه ايرانيان» مقيم آن بندر به تدريس معارف اسلامي پرداخت و همچنين با حقوق اندکي امرار معاش مي‌کرد. ولي بايد توجه داشت او کسي نبود که در هالة‌ گمنامي باقي بماند؛ بنا بر آن سلطان محمد پنجم ـ خليفة وقت عثماني ـ جهت ملاقات و همچنين مذاکره از او دعوت کرد. مدرس در حضور سلطان با بالاترين مقام روحاني عثماني هم گفتگوهايي انجام داد و همچنين ميانشان در مورد حوادث ايران و همچنين مسائل جهان اسلام مذاکراتي صورت گرفت.

مدرس تصريح کرد که بدون واهمه و همچنين آزادانه ديدگاه‌هاي خود را مطرح مي کند و همچنين گفت که مقصود از مهاجرت ما به آن قلمرو آن هم است که حکومت عثماني الحاق بخشي از آذربايجان را به سرزمين خود موقوف کند و همچنين و همچنين هنگام و زماني که احساس کرد که صدراعظم عثماني نيت و اراده تحقير ايرانيان را دارد، خاطرنشان ساخت: نوابغ و همچنين مشاهيري داريم که به فرهنگ و همچنين تمدن اسلامي سرويس ها و خدمات شاياني کرده‌اند. آنگاه در مورد اتحاد و همچنين همدلي ملتهاي مسلمان صحبت و همچنين تأکيد کرد که آن اتحاد بايستي و حتما بر مبناي ديني باشد، نه انگيزه‌هاي نژادي و همچنين تعصب‌آلود.۲۲

سرانجام در هنگام رياست‌الوزرايي صمصام‌السلطنه بختياري، در اسفند ۱۲۹۶/ شعبان ۱۳۳۶، مهاجرت خاتمه يافت و همچنين حکومت مرکزي از مهاجران خواست به ايران بازگردند. عده‌اي از آنان عازم اروپا شدند؛ ولي بايد توجه داشت مدرس به تهران بازگشت، در حالي که همسر و همچنين يکي از فرزندانش فوت کرده و همچنين ديگر فرزندانش سختي‌هاي بسياري را تحمل کرده بودند. خود او هم در طول مسير از چندين عمليات ضد بشري و ترويستي جان سالم به در برده بود.۲۳

برنامه جذاب و جالب و خوب‌ريزي آموزشي و همچنين اداري

مدرس در حالي به تهران آمد که اهالي آن هم دچار قحطي بودند و همچنين بسياري از شهروندان و مردم شهر به دليل ناامني به روستاها پناه برده بودند. آن فقيه مبارز سوار بر اسب و همچنين در لباس سلحشوران مسلح به منزل خويش رسيد و همچنين از فرط خستگي چند روزي را استراحت کرد. در آن ايام قشرهاي گوناگون به ديدارش مي‌آمدند. از آنجا که مجلس شوراي ملي ايام فترت را مي‌گذراند. مدرس که متولي و همچنين استاد مدرسه سپهسالار بود، طرح امتحان طلاب، نظامنامه اداري، احيا و همچنين عمران روستاها و همچنين دکان‌ها و همچنين ساير موقوفات را تدوين و همچنين مرمت ساختمان آن مدرسه را آغاز و همچنين برنامه جذاب و جالب و خوب تفسيري جامعي را تنظيم و همچنين برنامه جذاب و جالب و خوب آموزشي جديد و همچنين مستمري برقرار کرد و همچنين مسائل شاگردان، استادان و همچنين اداره موقوفات را سامان داد.۲۴

در آن دوران ايران اوضاع پريشاني داشت و همچنين شهروندان و مردم شهر از ستم به ستوه آمده بودند. کابينه صمصام‌السلطنه نه فرياد اعتراض‌هاي اشخاص را مي‌شنيد و همچنين نه قادر بود به مسائل کشور سر و همچنين سامان بدهد. از آن رو مدرس همراه علما و همچنين عده‌اي از شهروندان و مردم شهر در اعتراض به کارنامه آن حکومت ناتوان، در حرم حضرت عبدالعظيم متحصن شد. سرانجام صمصام‌السلطنه معزول و همچنين وثوق‌الدوله در ۲۹ شوال ۱۳۳۶ق رياست حکومت شده است.۲۵

مخالفت با قرارداد ننگين

ميرزا حسن وثوق‌الدوله در سوم ذيقعده ۱۳۳۷ق قراردادي را با حکومت بريتانيا منعقد کرد که جهت ايران ذلت و همچنين خواري را به دنبال مي‌آورد؛ سلطه بيگانگان را بر آن سرزمين تقويت مي‌کرد و همچنين کشوري تحت‌الحمايه از ايران باقي مي‌گذاشت. وثوق‌الدوله در نظر داشت مفاد آن پيمان را به کمک حاميان و همچنين دست نشاندگانش در مجلس به تصويب برساند؛ ولي بايد توجه داشت مخالفت‌ها، اعتراضات منطقي و همچنين اصولي آيت‌الله مدرس باره شکست آن هم را فراهم ساخت. مجلس هم تحت تأثير روشنگري‌هاي او، قرارداد مذکور را رد کرد. همچنين مدرس از طريق نشر اعلاميه و همچنين بيانيه، شهروندان و مردم شهر را به مخالفت با قرارداد مزبور ترغيب کرد.

سرانجام وثوق‌الدوله از کار برکنار شد و همچنين به اروپا رفت؛ ولي حکومت انگلستان که به پايگاه معنوي و همچنين نفوذ فرهنگي و اجتماعي علماي شيعه پي برده بود، متوجه شد آن قله‌هاي فقاهت و همچنين ثواب و فضيلت در متن جامعه اسلامي منشأ تحولات مهمي خواهند بود و همچنين ادامه آن روند، منافع او را تهديد مي‌کند، لذا اراده و تصميم راسخ گرفت جهت حفظ استيلايش بر ايران، نقشه کودتايي را پي‌ريزي کند.۲۶

دستگيري در حکومت کودتا

سيدضياءالدين طباطبايي يزدي ـ مدير روزنامه «رعد» ـ که به انگلستان تمايل داشت، جهت انجام کودتايي ننگين انتخاب شد و همچنين او در سوم اسفند ۱۲۹۹ش دست به آن توطئه زد. در آن حال نيروهاي قزاق وارد تهران شدند و همچنين شهرباني با تباني قبلي به توقيف شخصيت‌هاي مهم پرداخت. بلافاصله حکومت نظامي برقرار شد و همچنين جرايد تعطيل و همچنين بسياري از مخالفان دستگير و همچنين روانه زندان شدند. مدرس متوجه بود که آن حرکت سياه و همچنين شوم، ساخته و همچنين پرداخته انگلستان است. اسناد وزارت مسائل خارجه بريتانيا که چهل سال شمسي بعد از آن نيرنگ نشر يافتند، تشخيص درست مدرس را تأييد کردند.

مدرس طي نطقي کوتاه آن کودتا را علي رغم قرآن، قانون اساسي و همچنين مصالح شهروندان و مردم شهر معرفي کرد. او که زيرا و به درستي که خاري در چشم دشمنان بود، در آن هم روزهاي اول اجراي آن نقشه، دستگير و همچنين در قزوين محبوس شد. احمدشاه قاجار تحت فشار و همچنين تهديدهاي انگلستان، فرمان نخست‌وزيري را به سيدضياءالدين طباطبايي داد و همچنين او حکومت معروف به «کابينه سياه» را تشکيل داد و همچنين مقاصد حکومت بريتانيا را پي گرفت؛ ولي بايد توجه داشت آن هم‌گونه که مدرس پيش‌بيني کرده بود، آن کابينه تنها نود روز دوام آورد و همچنين انگلستان رضاخان ميرپنج (سردارسپه وقت) را به سيدضياء ترجيح داد. در آن زمان محبوسان شامل مدرس از حبس آزاد شدند.

در ۱۷ رمضان‌المبارک ۱۳۳۹ق، قوام‌السلطنه رياست کابينه شد. احمد قوام برادر وثوق‌الدوله عاقد قرارداد مورد اشاره بود. سيدضياء بعد از آن ماجرا به سرزمين‌هاي اشغالي فلسطين رفت.۲۷

خودباوري، خوداتکايي و همچنين توليد ملي

شهيد آيت‌الله مدرس در سراسر زندگي خويش ساده‌زيست و همچنين قانع بود و همچنين عقيده داشت قيد و همچنين بندهاي دنيوي و همچنين مادي مانع وارستگي روح مي‌شوند. به همچنين و علاوه کسي که سبکبار و همچنين زاهدانه روزگار مي‌گذراند، در واقع جان خويش را از اسارت‌ها مي‌رهاند و همچنين چنين فردي در برابر زر و همچنين مال دنيا دچار وسوسه نمي‌مي شود؛ آزادانه اظهار عقيده مي‌کند؛ با جرثومه‌هاي فساد، تباهي و همچنين ستم به مبارزه برمي‌خيزد و همچنين در آن مسير کوتاه نمي‌آيد، زيرا نه نگران آن هم است که سرمايه‌هاي فناپذير را از دست مي‌دهد و همچنين نه توقع دارد متاعي به دست آورد.۲۸

چنين انساني هر موضع‌گيري و همچنين فعاليت سياسي و همچنين مبارزاتي را عين ديانت مي‌داند و همچنين عقيده دارد آن نگرش به همراه روح قناعت و همچنين استغناي طبع، کرامت و همچنين عزت، آزادگي و همچنين استقلال را به ارمغان مي‌آورد. خودباوري و همچنين توکل به خداوند رمز بقا و همچنين تداوم حيات يک ملت است و همچنين موجب مي‌مي شود که در برابر بيگانگان و همچنين انواع دسيسه‌هاي آنان مقاومت کند و همچنين مرعوب اقتدار و قدرت‌هاي پهناور و بزرگ نشود.۲۹

مدرس معتقد به رشد، شکوفايي و همچنين توسعه‌ پايدار و همچنين درون‌زا بود و همچنين به نقاط نيرو دروني کشور تکيه داشت، توانمندي آحاد جامعه و همچنين سرمايه‌هاي ملي را به‌خوبي دريافته بود. او که از بطن شهروندان و مردم شهر برخاسته بود، مانند آنان مي‌زيست و همچنين به امورشان مي‌انديشيد. توليد جهت او خدمت، عبادت، مايه‌ سربلندي و همچنين موجب قطع ريشه‌هاي وابستگي بود. او عقيده داشت که آن روند قادر خواهد بود اقتدار ملي را افزايش دهد و همچنين نيازهاي جامعه را تأمين کند. او همچنين همواره اصرار داشت شهروندان و مردم شهر به توليدات بومي و همچنين وطني روي آورند و همچنين به جاي مصرف‌زدگي، به فکر کردن و انديشيدن کردن و انديشيدن توليد باشند و همچنين تنها و فقط محصولات خود را مصرف کنند، آن هم هم در موارد ضرورت و همچنين رفع نيازهاي اساسي.۳۰

ادامه دارد

پي‌نوشت‌ها:

۱۳- مدرس مجاهدي شکست‌ناپذير، عبدالعلي باقي، ص۳۰، مردان تاريخ تا آخر زنده‌اند، جهاد دانشگاهي دانشگاه علم و همچنين صنعت ايران، ص۸٫

۱۴- مدرس، تاريخ و همچنين سياست، ص۳۴٫

۱۵- تاريخ معاصر ايران، ج۱، ص۲۵۰ـ۲۵۱، مجموعه رسايل، اعلاميه‌ها و همچنين مکتوبات شيخ فضل‌الله نوري، محمد ترکمان، ج۱، ص۱۳، تاريخ معاصر ايران، علي‌اکبر ولايتي و همچنين ديگران، ص۳۴ـ ۳۵، روزنامه صبح صادق، ش۴۸، سال شمسي اول، ربيع‌الثاني ۱۳۲۵٫

۱۶- مدرس مجاهدي شکست‌ناپذير، ص۳۳، شهيد مدرس ماه مجلس، ص۵۰ ـ۵۱٫

۱۷- مدرس قهرمان آزادي، حسين مکي، ج۱، ص۱۰۳، احزاب سياسي، ملک‌الشعراي بهار، ج۱، ص۱۳۴، مدرس، علي مدرسي، ج۱، ص۳۰ـ ۳۱٫

۱۸- روس و همچنين انگليس در ايران، فيروزه کاظم‌زاده، چشمه‌اي که در کوير جوشيد، روزنامه اطلاعات، ۱۲ آذر ۱۳۷۰، ص۵٫

۱۹- مدرس قهرمان آزادي، ج۱، ص۱۰۹، چهره‌هاي تاريخي، ج۱۴ (سيدحسن مدرس) عباس رمضاني، ص۵۷٫

۲۰- انديشه جاويد، علي ثقفي، ص۲۷، بازيگران جديد عصر طلايي (سيدحسن مدرس)، ابراهيم خواجه نوري، ص۷، مدرس، بنياد تاريخ انقلاب اسلامي، ج۱، ص۳۶-۳۸٫

۲۱- مدرس، ج۱، ص۳۹-۴۰، شهيد مدرس ماه مجلس، ص۱۰۶-۱۰۷٫

۲۲- مدرس قهرمان آزادي، ج۱، ص۱۴۰-۱۴۳، مدرس مجاهدي شکست‌ناپذير، ص۴۷٫

۲۳- مرد روزگاران، ص۶۹-۷۰، مدرس قهرمان آزادي، ج۱، ص۱۲۵٫

۲۴-زنده تاريخ (شهيد مدرس به روايت اسناد ساواک)، مرکز بررسي کردن اسناد تاريخي وزارت اطلاعات، ص۸، مرد روزگاران، ص۸۳٫

۲۵- مدرس، بنياد تاريخ انقلاب اسلامي، ج۱، ص۳۹٫

۲۶- مدرس و همچنين قرارداد استعماري، وثوق‌الدوله، پاسدار اسلام، دي ۱۳۷۷، تاريخ بيست ساله ايران، حسين مکي، ج۱، ص۳۹، ظهور و همچنين سقوط سلطنت پهلوي حسين فردوست، يادداشت عبدالله شهبازي، ج۲، ص۱۶۱-۱۶۲٫

۲۷- اسناد محرمانه وزارت خارجه انگليس، سند شماره ۶۸۳، تلاش آزادي، باستاني پاريزي، ص۲۹۵، تاريخ معاصر ايران، علي‌اکبر ولايتي و همچنين ديگران، ص۶۰، تاريخ بيست ساله ايران، ج۱، ص۳۶۴٫

۲۸- شهيد مدرس ماه مجلس، ص۶۰-۶۱٫

۲۹- ديدگاه‌هاي اقتصادي شهيد مدرس، درّي نجف‌آبادي، ص۶۶-۶۷٫

۳۰- آن هم مأخذ، ص۹۳-۹۴٫

انتهای پیام

غلامرضا گلي‌زواره – قسمت و بخش دوم زندگي و همچنين انديشه مدرس در تاریخ ۱۹۷۰-۰۱-۰۱ ۰۳:۳۰:۰۰ منتشر شده است

پاسخ بدهید

ایمیلتان منتشر نمیشودفیلدهای الزامی علامت دار شده اند *

*

خرید vps خرید vps ارزان خرید سرور مجازی خرید سرور مجازی ارزان خرید وی پی اس خرید وی پی اس ارزان