بررسی نسبت سینما و همچنين تلویزیون با تاریخ نگاری و همچنين قهرمان‌های مشروطه به بهانه سالروز تولد ستارخان تصویر کم‌رنگ سردار ملی در سینما

بررسی نسبت سینما و همچنين تلویزیون با تاریخ نگاری و همچنين قهرمان‌های مشروطه به بهانه سالروز تولد ستارخان تصویر کم‌رنگ سردار ملی در سینما

|بررسی نسبت سینما و همچنين تلویزیون با تاریخ نگاری و همچنين قهرمان‌های مشروطه به بهانه سالروز تولد ستارخان تصویر کم‌رنگ سردار ملی در سینما از مسیح داراب|

بیست‌وهشتم مهرماه زادروز «ستارخان»، سردار ملی ایران است. «ستارخان» یکی از محبوب‌ترین چهره‌ها در تاریخ معاصر ایران به‌حساب می‌آید که مقاومت کم‌نظیر او در جریان مبارزات مشروطه، تاثیر چشمگیری در پیروزی این حرکت داشت. انقلاب مشروطه هنوز که هنوز است، محل بحث بسیاری از تحلیلگران مسائل تاریخی و همچنين سیاسی قرار می‌گیرد و همچنين لایه‌های متنوع و گوناگون و مختلف آن هم در آفتاب دوران کنار می‌روند و همچنين هر بار جنبه‌های جدیدی از این رویداد مورد توجه قرار می‌گیرد. ولي بايد توجه داشت سهم سینمای ایران از پرداختن به جریان مشروطه چقدر بوده است؟ فیلم‌ها و همچنين سریال‌های متعددی طی این سال شمسي‌ها در مورد جریان مشروطه ساخته شده‌اند و همچنين تعداد زیادی از آنها در حد کلاس‌های ابتدایی درس تاریخ به موضوع پرداخته‌اند که قصدشان اطلاع‌رسانی از جزئیات اولیه ماجرا به ناآگاه‌ترین مخاطبان نسبت به موضوع بوده است و همچنين تعداد دیگرشان هم شبیه بیانیه‌های یکجانبه‌ای خواهند بود که با حب و همچنين بغض سراغ شخصیت‌های تاریخی دخیل در آن هم ماجرا رفته‌اند. در این میان تنها کسر محدودی از آثار توانسته‌اند که به بعضی جنبه‌های پیچیده‌تر موضوع بپردازند و همچنين به قسمت و بخش‌های تفکربرانگیز ماجرا وارد شدن کنند.

 

آیا مشروطه یک جریان انگلیسی بود؟ آیا این انقلاب مشروطه بود که باعث شد رضاخان روی کار بیاید؟ آیا هدف تمام شهروندان و مردم شهر ایران از مشروطه آن هم چیزی بود که بزرگان و رهبران این جنبش بیان می‌کردند؟ مشروطه را باید یک انقلاب مردمی دانست یا انقلابی که توسط طبقات میانی و همچنين رو به بالای جامعه رخ داد و همچنين… اینها همه سوالاتی خواهند بود که در فضاسازی‌های هنری سینما و همچنين تلویزیون باید به آنها توجه می‌شد و همچنين در صورتي که بررسی مي شود که سینمای ایران سال شمسي‌های سال شمسي بعد از مشروطه، چقدر و همچنين با چه کیفیتی به این موضوع و همچنين جزئیات آن هم پرداخته، این هم مشخص خواهد شد که بعد از یک قرن‌واندی که از مشروطه می‌گذرد، چقدر از آن هم درس گرفته‌ایم و همچنين بهره برده‌ایم.

 

 اسطوره زدایی از ستارخان

 

یکی از بحث برانگیزترین فیلم‌های تاریخی در سینمای ایران «ستارخان» ساخته مرحوم علی حاتمی بود. عمده‌ترین بحثی که در مورد فیلم «ستارخان» درگرفت، صحت ارجاعات تاریخی آن هم بود و همچنين طرح همین گلایه‌ها باعث شد که علی حاتمی بگوید من داستان خودم را ساخته‌ام و همچنين کارم ربطی به واقعیت‌های تاریخی ندارد.

 

فیلم «ستارخان» حاشیه رویدادهای انقلاب مشروطه، به زندگی ستارخان و همچنين باقرخان و همچنين علی موسیو و همچنين حیدر عمواوغلی و همچنين پاره‌ای دیگر از نقش‌آفرینان می‌پردازد. ولي بايد توجه داشت تصویری که حاتمی از این اشخاص نشان داد، مورد مناقشه اشخاص بسیاری قرار گرفت.

 

«ستارخان» در این فیلم بسیار ساده‌لوح است و همچنين کوچک‌ترین اطلاعی از مشروطه‌خواهی و همچنين اهداف سیاسی و همچنين اجتماعی‌اش ندارد و همچنين تنها و فقط به این شرط همکاری با مشروطه‌خواهان را پذیرفته که ۱۰۰ سوار در اختیارش قرار بدهند. یا حیدرخان به شکل فرد پرمدعایی به تصویر درمی‌آید که تنها و فقط بلد است بمب بسازد و همچنين تخریب کند و همچنين حرف‌های سطحی و همچنين شعاری به زبان بیاورد. در صحنه‌ای از فیلم می‌بینیم که شهروندان و مردم شهر به درخت مراد دخیل می‌بندند. حیدرخان برایشان نطق می‌کند و همچنين شهروندان و مردم شهر به سرعت تغییر رای می‌دهند و همچنين دخیل را به گردن ستارخان می‌آویزند. این فیلم حتی واکنش نماینده تبریز در مجلس شورای ملی را برانگیخت تا در صحن علنی پارلمان رسما موضع بگیرد و همچنين بگوید: «در فیلم ستارخان صفحات زرین تاریخ مشروطیت به شکل باژگونه‌ای به تصویر کشیده شده است.»

 

حاتمی در واکنش به منتقدانش می‌گوید که نمی‌خواسته همچون سینمای آمریکا شخصیت‌های تاریخی را به اسطوره‌ بدل کند و همچنين از اشخاصی زيرا و به درستي که «ستارخان» و همچنين «باقرخان» قهرمان بسازد. این مساله دقیقا آن هم چیزی است که حکومت وقت مراقب بود تا فیلمسازان از مدار آن هم خارج نشوند. ساختن شخصیت‌های قهرمانی که علیه حکومت وقت می‌شورند(مثل قیصر) جزء نگرانی‌های حکومت وقت به‌حساب می‌آمد.

 

«ستارخان» علی حاتمی شاید به همین دلیل و همچنين شاید بنا به دلایلی دیگر، موقع ساخت بسیار مورد حمایت نهادهای بالادستی قرار گرفت. عزت‌الله انتظامی، بازیگر این فیلم می‌گوید: «یادم هست که نیروی زمینی ارتش مستقر در تبریز کمک‌های بسیاری در ساخت فیلم کرد. در این فیلم سیاهی‌لشکر بسیاری داشتیم و همچنين همه بازیگرها باید اسب‌سواری یاد می‌گرفتند.»

 

او در مورد امکانات منحصربه‌فردی که برای ساخت این فیلم دراختیار حاتمی قرار گرفت، اضافه می‌کند: «علی حاتمی به این فیلم توجه خاصی نشان داد تا جایی که یکی از  مهندسين و متخصصين جلوه‌های ویژه ایتالیا را دعوت به همکاری کرد. متاسفانه ما تا آن هم‌موقع درخصوص جلوه‌های ویژه و همچنين افکت‌های تصویری چیز قابل ملاحظه‌ای در چنته نداشتیم و همچنين حضور این متخصص ایتالیایی اتفاق منحصربه‌فردی بود.»

 محمدرضا ورزی و همچنين سال شمسي‌های مشروطه

 

محمدرضا ورزی در سال شمسي ۸۳ فیلم و همچنين سریال «ابراهیم خلیل‌الله» را ساخت و همچنين بعد از آن هم با ساخت سریال‌های متعدد تاریخی همکاری‌اش را با تلویزیون شروع کرد. سریال‌های «پدرخوانده»، «عمارت فرنگی»، «سال شمسي‌های مشروطه»، «کیمیاگر» و همچنين «تبریز در مه» سریال‌هایی بودند که محمدرضا ورزی در حدود یک دهه همکاری با تلویزیون به ساخت آنها پرداخت. او در کمتر از یک دهه حضورش در سریال‌سازی، به فرد يا شخص اول روایتگری تاریخی دوران معاصر ایران در تلویزیون تبدیل شد.

 

در سال شمسي ۸۸ «سال شمسي‌های مشروطه» پخش شد ولی با وجود بازآفرینی تصویری قسمت‌هایی همچون به توپ بستن مجلس، شهادت شیخ فضل‌الله نوری و همچنين تحریم تنباکو که برای اولین  بار در تلویزیون صورت می‌گرفت ولی در آن هم روزهای پخش سریال هم نسبت به روایت‌پردازی این دوره تاریخی اشکالات فراوانی مطرح شد. فاصله‌های عمیق میان حقایق رخ داده و همچنين آنچه به تصویر کشیده شده بود، مورد اتفاق منتقدان و همچنين مورخان بود. برخی از این نقدها ایرادهای پژوهشی مقاطع مهم تاریخی این سریال را هم برجسته می‌کرد.

 

مثلا موسی نجفی، استاد دانشگاه با بیان اینکه برخی از مستندات تاریخی سریال ضعف جدی دارد، خاطرنشان کرد: «در این مجموعه حکم تحریم تنباکوی میرزای شیرازی، مدام به عنوان فتوی ذکر می‌مي شود، در حالی که تبعیت از حکم بر همه مجتهدان و همچنين علما واجب است ولی فتوا تنها و فقط بر مقلدان مورد بهره بري و استفاده و نياز ضروري می‌مي شود. تحریم تنباکو حکمی بود که تبعیت از آن هم بر همه واجب بود.» وی تاکید کرد محل صدور این حکم نیز در شهرستان سامرا بوده است که در چند قسمت سریال نام شهرستان نجف ذکر شده است و همچنين این نشان می‌دهد که تهیه‌کنندگان این برنامه جذاب و جالب و خوب تاریخ روحانیت را به خوبی مطالعه نکرده‌اند.»

 

سال شمسي ۹۰ سریال «تبریز در مه» در تلویزیون پخش شد و همچنين بار دیگر آن هم انتقادها نسبت به روایت وقایع این سریال تلویزیونی مطرح شد. سریال‌های ورزی اقبال چندانی بین عموم مخاطبان تلویزیون نداشت و همچنين تبدیل به گفتمانی جدی برای مطالعه تاریخی هم قرار نمی‌گرفت و همچنين همین دلایل باعث می‌شد که ایرادات او کمتر وجوه رسانه‌ای به خود بگیرد و همچنين همچنان از گزند انتقادها دور بماند و همچنين در آخر منتج به گرفتن بودجه‌های هنگفتی برای ساخت سریال تلویزیونی «معمای شاه» شد. سریالی تاریخی با پرداختن به زندگی محمدرضا پهلوی که این بار انتقادها خیلی بیشتر و همچنين صریح‌تر شد.

 آخرین تصویر  «ستارخان»

 

 در ایام دهه فجر و همچنين بهمن ماه سال شمسي قبل بود که سریالی ۱۰قسمتی با عنوان «ستارخان» از تلویزیون پخش شد. محمدرضا ورزی در آخرین تلاش سریال‌سازی‌اش، بار دیگر سراغ روایت جدیدی از دوران مشروطه رفته بود؛ روایتی از دوره دوم مشروطه. البته با پرداخت به قسمتهاي آخر حیات و همچنين زندگی «ستارخان.» گویا این سریال ۱۰ قسمتی از میان سریال ۱۰ قسمتی است که از مجموعه تلویزیونی پهناور و بزرگ‌تری به نام «ایراندخت» گرفته شده بود. سریال ایراندخت یک درام عاشقانه بود که فروردین ماه امسال از تلویزیون پخش شد.

 

منتقدان سریال «ایراندخت» و همچنين «ستارخان» قسمت و بخش‌های مهمی ازا این دو سریال را مغایر با واقعیت عنوان کردند. این انتقادها از سوی اشخاص و همچنين جناح‌های متنوع و گوناگون و مختلف هم مطرح می‌شد. مثلا نواده «ستارخان» با اعتراض به برخی از تحریفات تاریخی این سریال در آن هم روزهای پخش «ایراندخت»، نوشت: «سریال یادشده نواقص و همچنين اشکالات زیادی داشته و همچنين قادر به انتقال بسیاری از مباحث و مطالب به بیننده نیست ولي بايد توجه داشت مواردی هست که نیاز به موشکافی و همچنين علت‌یابی توسط منتقدان بی‌غرض دارد تا ان‌شاءالله در آینده شاهد آثار بسیار بهتری از قهرمانان در رسانه ملی باشیم.»

 

محمدصادق کوشکی، عضو هیات‌ علمی دانشگاه تهران هم با اعتراض به تحریفات تاریخی این سریال و همچنين انتقاد از نوع سریال‌سازی محمدرضا ورزی گفت: «با وجود این نواقص وحشتناک جای تعجب است که چرا صداوسیما روایت این قسمت و بخش بسیار مهم از تاریخ را به کسی می‌سپارد که بدیهیات تاریخ معاصر ایران را نمی‌داند و همچنين ظاهرا زحمت مطالعه هم به خود نداده است. آیا واقعا در عصر شیخ فضل‌الله منزل و خانه‌های تهران از برق بهره بري و استفاده می‌کردند؟‌« محمدرضا ورزی در آن هم روزها و همچنين در پاسخ به این منتقدان گفت که هیچ‌گاه نيت و اراده به تصویر کشیدن زندگینامه «ستارخان» را نداشته و همچنين تنها به گوشه‌هایی از این شخصیت در دل یک رمان پرداخته است.

 

او در گفت‌وگو با «جام‌جم» بیان کرد: «من زندگی «ستارخان» را نساخته‌ام. من رنج‌نامه‌ای از «ستارخان» را در قالب یک درام تاریخی و همچنين در یک دوره پرمشغله و همچنين پرتردد در تاریخ معاصر ایران؛ یعنی مشروطه دوم روایت کرده‌ام. در زمان مشروطه دوم انحرافات بسیاری وجود داشته که ما براساس آن هم یک قصه درست کردیم که صددرصد آن هم متعلق به نویسندگان است و همچنين می‌قدرت گفت ۸۰ قسمت و بخش شخصیت‌های این سریال خیالی خواهند بود و همچنين تنها ۲۰درصد آن هم به وقایع و همچنين شخصیت‌های تاریخی اشاره دارد و همچنين به رنج‌های پنج سال شمسي آخر عمر «ستارخان» می‌پردازد.»

منبع:‌ فرهیختگان

انتهای پیام

بررسی نسبت سینما و همچنين تلویزیون با تاریخ نگاری و همچنين قهرمان‌های مشروطه به بهانه سالروز تولد ستارخان تصویر کم‌رنگ سردار ملی در سینما در تاریخ ۱۹۷۰-۰۱-۰۱ ۰۳:۳۰:۰۰ منتشر شده است

پاسخ بدهید

ایمیلتان منتشر نمیشودفیلدهای الزامی علامت دار شده اند *

*

خرید vps خرید vps ارزان خرید سرور مجازی خرید سرور مجازی ارزان خرید وی پی اس خرید وی پی اس ارزان