چه زمانی دو جمله «حـیّ عَلى الفلاح»، «حَـیّ عَلى خیر العمـل» از اذان اهل سنت حذف شد؟

اذان چه زمانی دو جمله «حـیّ عَلى الفلاح»، «حَـیّ عَلى خیر العمـل» از اذان اهل سنت حذف شد؟

شفقنا-در اذان شیعـه، بعد از «حـیّ عَلى الفلاح»، دوبـار «حَـیّ عَلى خیر العمـل» گفتـه می‌شـود. در روایـات ائمـه اهل بیت(علیهم السلام) آن جمله جزو اذان معرفی شده می باشد، در حالی که در اذان کنونی اهل سنت چنین جمله‌ای نیست. اکنون بایستی و حتما دیـد ریشـه آن اختـلاف کجـا می باشد و همچنین چگونه آن جمله از اذان حذف شده می باشد.

یادآور می‌شویم که در عصر خلیفه دوم، «مصلحت اندیشی» رواج بیشتری داشت، چه بسا مصلحت‌اندیشی، بر حکم خداوند تبارک و تعالی در قرآن و همچنین سنت مقدم شمرده می‌شد.

از باب نمونه، در عصر پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله (ص) و همچنین عصر خلیفه نخست و همچنین حتی بخشی از خلافت خلیفه دوم، سه طلاق در یک مجلس، تنها یک طلاق محسوب می‌شد، امّا در نیمه دوم خلافت خلیفه دوم آن حکم دگرگون گشت و همچنین سه طلاقه کردن زن در یک مجلس، سه طلاق واقعی تلقی گردید و همچنین هر نوع حق رجوع از شوهر سلب شد.[۱]

در ادامه ثابت خواهیم کرد که حذف «حَیَّ عَلى خیر العمل» از فصول اذان، در عصر خلیفه دوم رخ داده می باشد.

بررسی کردن تاریخ اذان و همچنین اقامه به روشنی ثابت می‌کند که جمله «حَیَّ عَلى خیر العمل» از فصول قطعی اذان بوده می باشد و همچنین مؤذنان در عصر پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله(ص) و همچنین مدتی بعد از آن هم حضرت، آن جمله را ضمن فصول دیگر می‌گفتند. سپس به علت و همچنین یا عللی از اذان حذف گردید.

الف. سید مرتضی می‌گوید: علمای اهل سنت نقل نموده اند که در بعضی سال شمسی‌های رسالت، جمله «حَیّ عَلى خیر العمل»، گفته می‌شد ولی بعداً نسخ شده می باشد.[۲]

ب. ابن عربی در فتوحات می‌گوید: در جنگ خندق، آنگاه که صحابه پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله خندق می‌کندند، زیرا و به درستی که وقت نماز فرا رسید، یک فرد یا شخص از آنان ندا سر داد: «حَیَّ على خیر العمل» و همچنین از آن هم زمان سنت حسنه شد.[۳]

ج. شرف الدین معروف به سیاغی (متوفای ۱۲۲۱) در کتاب «الروض النضیر» می‌گوید: صحیح آن هم می باشد که اذان با «حَیَّ عَلى خیر العمل» تشریع شده می باشد، قبل بر آن همگان اتفاق نظر دارند بر آن که در روز خندق، آن جمله جزو اذان بوده می باشد.[۴]

د. سه طایفه پهناور و بزرگ امامیه، زیدیه و همچنین اسماعیلیه که پیرو مکتب اهل بیت خواهند بود، آن هم را جزو اذان می‌دانند.[۵]

اکنون به بعضی از روایات در آن مورد اشاره می‌کنیم:

۱٫ متقی هندی در کنزالعمال از معجم طبرانی نقل می‌کند: کان بلال یؤذن بالصبح فیقول: «حَیّ عَلى خیر العمل»[۶]:بلال در اذان صبح «حیّ عَلى خیر العمل» می‌گفت.

۲٫ حافظ علوی زیدی (۳۶۷ـ ۴۴۵) در رساله خاص خود به نام «الأذان بحیّ على خیر العمل» به روش مسند از «ابی محذوره» صحابی رسول خداوند تبارک و تعالی (ص) نقل می‌کند که پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله به او همچنین اذان آموخت و همچنین یکی از فصول آن هم «حَیّ عَلى خیر العمل» بود.[۷]

و همچنین سیره نویسان اتفاق نظر دارند که پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله (ص) اذان را بعد از بازگشت از جنگ «حنین» به او همچنین آموخت.[۸] و همچنین غزوه حنین در قسمتهای آخر سال شمسی هشتم هجری، بعد از فتح مکه رخ داد و همچنین آن حاکی می باشد که آن فصل از اذان تا آن هم روز، جزو آن فریضه الهی بوده می باشد.

آن دو نمونه از روایاتی می باشد که بیانگر وجود آن فصل از اذان در عصر رسول خداوند تبارک و تعالی(ص) بوده می باشد.

در دو رساله خیلی زیاد محققانه که به قلم فاضلانه دو عالم زیدی نگارش یافته می باشد به نام‌های الأذان بحی على خیر العمل، نگارش حافظ علوی زید(‌۷۲ـ ۴۴۵). الاعتصام بحبل اللّه، تألیف امام و پیشوا قاسم بن محمد الزیدی(م۱۰۲۹); از شخصیت‌های بزرگی از صحابه و همچنین تابعان نقل شده که همگی در اذان و همچنین اقامه خود ملتزم به گفتن آن فصل از اذان بودند. ذکر اسامی و همچنین گفته‌های آنان، در آن مختصر نمی‌گنجد و همچنین محققان می‌توانند به آن دو کتاب رفت و آمد و مراجعه فرمایند.

بنابراین، نباید در اصل مشروعیت آن فصل از اذان شک کرد. در واقع افرادی که آن هم را از فصول اذان حذف نموده اند، بایستی و حتما علت آن هم را گفتن کنند. متأسفانه آن کار جز «مصلحت اندیشی فردی یا شخصی» دلیل غیره ای نداشته می باشد.

حافظ علوی در کتاب «الأذان بحیّ عَلى خیر العمل» به سندی از «حسن بن یحیی بن الحسین بن زید بن علی» نقل می‌کند که آل رسول خداوند تبارک و تعالی (ص) بر وجود آن هم در اذان اتفاق نظر دارند و همچنین مؤذنان در عصر ابوبکر نیز به همین شیوه اذان می‌گفتند، امّا هنگام و زمانی که عمر زمام خلافت را به دست گرفت، گفت: «دعوا حیّ عَلى خیر العمل لئلا یشتغل الناس عن الجهاد فکان أوّل من ترکها».[۹] «گفتن حیّ علی خیر العمل را ترک کنید تا شهروندان و مردم شهر به بهانه آن که نماز بهترین عمل می باشد، جهاد را ترک نکنند». او(عمر) نخستین فردی بود که آن فصل از اذان را ترک کرد».

بررسی کننده و پروهشگر شهیر، سعدالدین تفتازانی (۷۱۲ـ۷۹‌) در شرح مقاصد; و همچنین متکلم معروف اشعری به نام علاء الدین قوشجی(متوفای ۸۷۹) می‌گویند: عمر بن خطاب نسبت به سه چیز هشدار داد و همچنین گفت:

«سه چیز در عهد رسول خداوند تبارک و تعالی(ص) رسمیت داشت و همچنین من از آنها باز می‌دارم، و همچنین انجام دهنده آن هم را مؤاخذه می‌نمایم: ۱٫متعه زنان،
۲٫ متعه حج، ۳٫گفتن حَیّ عَلى خَیر العمل».[۱۰]

مصحلت اندیشی خلیفه، همچنین و علاوه بر آن که نوعی اجتهاد در مقابل نص به شمار می‌آید، تنها می‌تواند جهت خود او حجت باشد نه جهت دیگران و همچنین آیندگان. در صورتی که آیندگان از واقعیت و حقیقت امر آگاه شدند، بایستی و حتما سنت را بر بدعت مقدم بدارند، به ویژه آن هم که ملاک دگرگون گردیده می باشد و همچنین دیگر جهادی بر ضد کفر و همچنین شرک نیست.

از آنجا که تثبیت چنین بدعتی کار آسانی نبود، تنی چند از بزرگان بر آن نهی ارزش قائل نشده و همچنین همچنان به هنگام اذان آن جمله را می‌گفتند.

برهان الدین حلبی (۹۷۵ـ ۱۰۴۴) در سیره خود می‌نویسد: عبداللّه ابن عمر و همچنین علی بن الحسین در اذان بعد از «حَیّ على الفلاح» جمله «حیّ على خیر العمل» می‌گفتند[۱۱] و همچنین از آنجا که گفتن آن جمله نوعی شعار مخالفت بود، پیوسته در طول تاریخ، موافق و همچنین مخالف از آن هم بهره می‌گرفتند.

در انتفاضه حسنی‌ها، آنگاه که حسین بن علی بن حسن (صاحب فخ) بر مدینه مسلط شد، عبد اللّه بن حسن أفطس بر بالای مناره‌ای که روی مرقد پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله گرامی (ص) می باشد، قرار گرفت و همچنین به مؤذن گفت: بگو: «حی علی خیر العمل» مؤذن نیز آن جمله را به زبان راند.[۱۲]

و همچنین نیز در حکومت آل بویه که تمایلات شیعی داشتند، شعار شیعیان بغداد در اذانها جمله «حَیّ عَلى خیر العمل» بود، آنگاه که سلجوقی‌ها روی کار آمدند آن شعار ممنوع گردید، و همچنین شگفت آن می باشد که فرمان دادند در اذان صبح، جمله «الصلاه خیر من النوم» را بگویند، و همچنین آن جریان در سال شمسی ۴۴۸ رخ داد.[۱۳][۱۴]

——————————————————————————–

[۱] . تفسیر آن قسمت و بخش را در کتاب «الاعتصام بالکتاب والسنه» خواندن و قرائت بفرمایید، ص ۱۷۵ تا ۲۱۰ و همچنین در آن مطلب میان مورخان و همچنین محدثان اتفاق نظر هست; به صحیح مسلم:۴، باب الطلاق الثلاث، حدیث ۱،۳; سنن بیهقی:۷/۳۳۹; الدر المنثور:۱/۲۷۹ رفت و آمد و مراجعه می شود.

[۲] . الانتصار:۱۳۷، باب وجوب قول «حَیّ عَلى خیر العمل».

[۳] . الفتوحات المکیه:۱/۴۰۰٫

[۴] . الروض النضر:۱/۵۴۲٫

[۵] . حافظ علوی در کتاب الاذان به «حیّ عَلى خیر العمل»:۹۱٫

[۶] . کنزالعمال:۳۴۲، ح۲۳۱۷۴٫

[۷] . الأذان بحیّ على خیر العمل: ۲۶، ۲۷، ۲۹ و همچنین الاعتصام بحبل اللّه تألیف الإمام قاسم بن محمد الزیدی المتوفی عام ۱۰۲۹، نشر مطابع الجمعیه عمان.

[۸] . مسند احمد:۳/۴۰۸٫

[۹] . الأذان بحی على خیر العمل: ۲۹٫

[۱۰] . شرح مقاصد: ۲۸۳۵، شرح تجرید قوشجی: بحث امامت.

[۱۱] . سیره حلبی:۲/۳۰۵٫

[۱۲] . مقاتل الطالبیین: نگارش ابوالفرج اصفهانی(۲۸۴ـ ۳۵۶)، ۴۴۶، چاپ دار المعرفه.

[۱۳] . سیره حلبی:۲/۳۰۵٫

انتخاب شفقنا از مقالات پایگاه حضرت آیت الله سبحانی

[۱۴] گزیده راهنمای واقعیت و حقیقت، آیت الله سبحانی، ص ۲۱۴٫

چه زمانی دو جمله «حـیّ عَلى الفلاح»، «حَـیّ عَلى خیر العمـل» از اذان اهل سنت حذف شد؟ در تاریخ ۲۰۱۷-۱۱-۲۴ ۱۶:۴۲:۲۴ نشر یافته شده شده می باشد

پاسخ بدهید

ایمیلتان منتشر نمیشودفیلدهای الزامی علامت دار شده اند *

*

خرید vps خرید vps ارزان خرید سرور مجازی خرید سرور مجازی ارزان خرید وی پی اس خرید وی پی اس ارزان