یحیی یثربی: تفسیر عرفانی نه‌تنها ناسازگار بلکه ضد قرآن می باشد

یحیی یثربی: تفسیر عرفانی نه‌تنها ناسازگار بلکه ضد قرآن می باشد

|یحیی یثربی: تفسیر عرفانی نه‌تنها ناسازگار بلکه ضد قرآن می باشد از مسیح داراب|

صدای شیعه: تفسیر عرفانی یکی از مکاتب تفسیری می باشد که سابقه طولانی در تاریخ تفسیر قرآن دارد و همچنین اولین تفاسیر عرفانی به قرن دوم هجری باز می‌گردند. از آنجاکه در مورد تفاسیر عرفانی اختلاف نظر وجود دارد و همچنین همواره مورد توافق و همچنین اثبات و یا تایید نبوده‌اند، بهتر می باشد در گام نخست در معنای تفسیر دقت کرد و همچنین سپس تفسیر عرفانی قرآن کریم را امکان‌سنجی و همچنین ارزیابی کرد.

در مورد معنای تفسیر تحلیل‌های بسیاری نقل شده می باشد ولی باید توجه داشت جهت پرهیز از اطاله کلام، به ذیل مدخل تفسیر در دانشنامه پهناور و بزرگ اسلامی رجوع می‌کنیم که تفسیر را ساخته یا ایجاد یک معنا در ارتباط با یک متن تعریف می‌کند که در خلال آن هم گونه‌ای وابستگی میان معنای تفسیری با متن وجود دارد. بجز مواردی نادر مانند حروف مقطعه، عموم آیات در موقعیتی خواهند بود که از ظاهر آنها معنایی به ذهن متبادر می‌می شود. بنابر آن آنچه تفسیر نامیده می‌می شود، ساخته یا ایجاد معنای ثانویه یا معنای تفسیری (غیرتبادری) می باشد که حاصل دانش یا مهارتی فراتر از دانش عادی به زبان می باشد.

یحیی یثربی، استاد سابق فلسفه دانشگاه علامه طباطبائی و همچنین نویسنده کتاب عرفان نظری و همچنین صاحب تفسیر روز معتقد می باشد که در تفسیر عرفانی آن ادعا را دارد که پس نتیجه آن می شود که کشف شهود می باشد، ولی باید توجه داشت آن پیشامد جدید از چند جهت اشکال دارد؛ نخست آنکه از کجا معلوم آن کشف حقانی می باشد و همچنین شیطانی و همچنین نفسانی نیست. اشکال دیگر آن هم می باشد که کشف یک تجربه می باشد و همچنین تجربه را نمی‌قدرت به شهروندان و مردم شهر منتقل کرد. تو عطری را استشمام می‌کنید که به تو می‌رسد ولی باید توجه داشت نمی‌توانید دقیقا آن هم تجربه را به دیگران منتقل کنید، حال چگونه و چطوری آن کشفیات را به دیگران منتقل کرده‌اند، در صورتی که به اتفاق آرای عرفا، یافته‌های عرفانی قابل انتقال به دیگران نیستند. 
سومین اشکال آن می باشد که آن برداشت‌های عجیب و همچنین غریبی که در تفسیر عرفانی از قرآن می‌می شود، هیچ‌کدام با هیچ عنوانی نه‌تنها با قرآن سازگار نیست، بلکه ضد قرآن می باشد؛ جهت مثال چنانچه آمد خداوند تبارک و تعالی در قرآن دائما می‌گوید بت نپرستید، ولی باید توجه داشت آن تفسیر می‌گوید، همه چیز را می‌توانید بپرستید، از آن رو تمام معانی که در تفسیر عرفانی آمده با هیچ عقل و همچنین منطقی نمی‌قدرت تفسیر قرآن دانست. مشروح مصاحبه یثربی با ایکنا را در ادامه ملاحظه می‌کنید: 

 

به عنوان پرسش نخست بهتر می باشد از اینجا آغاز کنیم که ممیزه تفسیر عرفانی قرآن کریم چیست و همچنین به چه تفاسیری عرفانی می‌گوییم؟

 

عرفا معتقد خواهند بود فهم قرآن چهار مرحله دارد که به ترتیب عبارتند از ظاهر، باطن، حد، مطلع. ایشان معتقدند که ظاهر قرآن را همه می‌فهمند، باطن را عده‌ای از مزایا و خاصیت های می‌فهمند. حد را دانایان درجه بالا می‌فهمند، ولی باید توجه داشت مطلع قرآن را جز اهل کشف و همچنین شهود نمی‌فهمند. پس تفسیر عرفانی در واقعیت و حقیقت آن هم تفسیری می باشد که پس نتیجه آن می شود که کشف و همچنین شهود عارفانی باشد که در حق فانی شده‌اند. تفسیر عرفانی عبارت می باشد از آن هم تفسیر و همچنین معنایی که اهل کشف و همچنین شهود به آن هم رسیده باشند و همچنین آن هم را در اختیار دیگران بگذارند. 

 

جهت آنکه به تعریف واضح‌تری از تفسیر عرفانی برسیم، چه تعریفی از کشف و همچنین شهود داریم؟

 

آن یکی از معظلات و مسائل و مشکلات بحث‌های عرفانی می باشد که معلوم نیست مراد از کشف و همچنین شهود دقیقا چیست؛ در صورتی که فردی بگوید من تفسیر قرآن می‌نویسم که پس نتیجه آن می شود که کشف و همچنین شهود من می باشد، مانند تفاسیر ابن‌عربی از آیات قرآن کرده می باشد، ما با تفسیر عرفانی روبرو هستیم. جهت مثال ابن‌عربی در تفسیر آیه‌ای از قرآن که قوم نوح را تحقیر می‌کند، در فصل نوحی در فصوص الحکم‌اش، آن آیات را طوری معنا می‌کند که نوح مقصر می باشد و همچنین نتوانسته می باشد با زبان اهل فنا با ایشان سخن بگوید و همچنین زبانش ظاهری بوده می باشد. آن نمونه‌ای از تفسیر عرفانی می باشد و همچنین ولی باید توجه داشت آن نگاه چندین اشکال دارد، که به آن هم اشاره خواهم کرد. 

آیه‌ای می باشد که می‌فرماید خداوند حکم کرده می باشد «و همچنینَقَضَى رَبُّکَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ: و همچنین پروردگار تو مقرر کرد که جز او را مپرستيد» (اسرا، ۲۳)، آن آیه معنی‌اش آن می باشد که حکم خداوند تبارک و تعالی آن می باشد که او را بپرستید و همچنین بت‌پرستی نکنید. ولی باید توجه داشت تفسیر ابن‌عربی آن می باشد که آن قضا و همچنین قدر خداوند می باشد که هر چیزی را بپرستید، و همچنین آن جایز می باشد و همچنین آن هم خداست، خواه گوساله، سنگ و همچنین … باشد و همچنین از آن هم طرف در خصوص پرستیدن گوساله سامری توسط بنی‌اسرائیل که در قرآن آمده می باشد، ابن‌عربی می‌گوید حضرت موسی نسبت به برادرش عصبانی شد به آن خاطر که چرا نگذاشتی ایشان گوساله را بپرستند، مگر گوساله سامری، خداوند تبارک و تعالی نیست؟ آن‌ها نمونه‌های غیره ای از تفسیر عرفانی می باشد.

 

مراد تو از اشکالات تفسیر عرفانی چیست؟

 

در تفسیر عرفانی ادعا آن می باشد که آن تفسیر پس نتیجه آن می شود که کشف و همچنین شهود می باشد، از چند جهت اشکال وجود دارد. یک، از کجا معلوم آن کشفی که مثلا ابن‌عربی به آن هم رسیده می باشد، کشف درستی می باشد. زیرا و به درستی که خود عرفا می‌گویند کشف گاهی شیطانی، گاه نفسانی و همچنین گاه حقانی می باشد. از کجا معلوم که آن کشف شیطانی و همچنین نفسانی نباشد.

 

اشکال دیگر آن هم می باشد که کشف یک تجربه می باشد و همچنین تجربه را نمی‌قدرت به شهروندان و مردم شهر منتقل کرد و همچنین توضیح داد. کشف یک تجربه می باشد. تو عطری به دماغ‌تان می‌رسد، نمی‌توانید دقیقا آن هم تجربه را به دیگران منتقل کنید، چگونه و چطوری آن آقایان کشف را به دیگران منتقل کرده‌اند، در صورتی که به اتفاق آرا عرفا، یافته‌های عرفانی قابل انتقال به دیگران نیستند و همچنین سومین اشکال آن می باشد که آن برداشت‌های عجیب و همچنین غریبی که در تفسیر عرفانی از قرآن می‌می شود، هیچکدام با هیچ عنوانی نه تنها با قرآن سازگار نیست، بلکه ضد قرآن می باشد. جهت مثال چنانچه آمد خداوند تبارک و تعالی در قرآن دائما می‌گوید بت نپرستید، ولی باید توجه داشت آن تفسیر می‌گوید، همه چیز را می‌توانید بپرستید، تمام معانی که تفسیر عرفانی می‌کند با هیچ عقل و همچنین منطقی نمی‌قدرت تفسیر قرآن دانست.

 

آیا مثال‌هایی که در تفسیر ابن عربی گفتن کردید، رویکردی جاری در دیگر تفاسیر عرفانی می باشد؟  

 

در آن تفاسیر، مانند تفاسیر منسوب به خواجه عبدالله انصاری، میبدی، فیض کاشانی و همچنین ملاصدرا، در قسمت‌هایی رویکرد معمولی می باشد و همچنین حرف‌هایی را زده‌اند که همه زده‌اند، آن‌ها تفسیر عرفانی نیست، ولی باید توجه داشت از آن قبیل حرف‌های غیرعادی هر جا بگذارند که پس نتیجه آن می شود که کشف و همچنین شهود ماست، تفسیر عرفانی می باشد. حتی تفسیری چاپ شده که منسوب به امام و پیشوا صادق(ع) می باشد که نادرست می باشد، امام و پیشوا صادق(ع) مخالف فرقه عرفان بود و همچنین بیش از هر امامی در رد صوفیه سخن گفته می باشد و همچنین حالا ما تفسیری عرفانی به ایشان نسبت داده و همچنین آن هم را نشر یافته شده می‌کنیم.

 

آیا نقد سوم تو در خصوص همه تفاسیر مبتنی بر کشف و همچنین شهود صادق می باشد؟

 

آن تفاسیری که عارفان نوشته‌اند غیر از تفسیر عرفانی می باشد. ممکن می باشد بگوییم مرحوم علامه طباطبائی عارف می باشد، ولی باید توجه داشت در تفسیرش ادعا نکرده می باشد که آن‌ها بر مبنای کشف و همچنین شهود بوده می باشد؛ بنابراین صحبتم سر تفسیر عارفان نیست. مرحوم علامه طباطبائی در مقدمه المیزان گفته می باشد که تفاسیر عارفان، بدترین نوع تفسیر به رای خواهند بود. ایشان ممکن می باشد بر اساس آنچه مشهور می باشد که عرفانی داشته باشد، ولی باید توجه داشت تفسیرش عرفانی نیست. ایشان در سوره مائده نیز آن تفسیر را نقد کرده‌اند و همچنین هیچ جا نیز تفسیر عرفانی نکرده‌اند. 

در یکی دو جا بنده تفسیر ایشان را نقد کرده‌ام، ایشان در جایی گفته‌اند که توحید خداوند تبارک و تعالی، توحید صرافتی یا وحدت وجودی می باشد؛ آن گفتن درست نیست و همچنین با قرآن سازگار نیست و همچنین من در آن خصوص توضیح داده‌ام. بعضی از تفاسیر نیز خواهند بود که قرآن را عرفانی تفسیر کرده‌اند، ولی باید توجه داشت همین عارفان هم همه آیات را تفسیر عرفانی نکرده‌اند و همچنین اکثریت غالب حرف رایج را گفته‌اند و همچنین تنها قسمت و بخش‌های کوچکی از آن تفاسیر عرفانی می باشد، مانند تفسیر صفی علیشاه، بنابراین بایستی و حتما میان آن تفاسیر تفکیک کرد، همه تفاسیر عارفان محصول کشف و همچنین شهود نیست.

 

در آن خصوص بعضی معتقد خواهند بود که قرآن سرّ می باشد، همچنین آنکه بایستی و حتما به باطنی از قرآن بر اساس تهذیب و همچنین از آن قبیل رسید، تو چه نظری در آن مورد دارید؟

 

آن مباحث و مطالب مطابق ذوق عرفانی می باشد. آن تفسیر، تفسیر عرفانی می باشد که قرآن سرّ می باشد. خود قرآن می‌گوید که «طس تِلْکَ آيَاتُ الْقُرْآن همِ و همچنینَ کِتَابٍ مُبِينٍ: طاسين اين می باشد آيات قرآن و همچنین [آيات] کتابى روشنگر»(نمل، ۱)، من زبان آشکاری دارم، مبین یعنی سرّ و همچنین راز نیست. در خطاب «یا ایها الناس» قرآن، مخاطبان تمام شهروندان و مردم شهر خواهند بود، عقیده آزاد می باشد، من نظر خودم را می‌گویم. تفاسیر عرفانی اشکالاتی را که گفتم دارند، مرحوم علامه نیز آن اشکالات را وارد می‌کردند. 

در صورتی که طوری باب تفسیر را باز کنیم که پس نتیجه آن می شود که‌اش بشود بت‌پرستی اشکال ندارد و همچنین جهت مثال مانند محمود شبستری در شعری بر اساس آن هم برداشت عرفانی بگوییم: «مسلمان گر بدانستی که بت چیست/ یقین کردی که دین در بت‌پرستی» می باشد، آن‌ها با ظاهر قرآن نمی‌سازد. ولی باید توجه داشت در صورتی که بیاییم بگوییم ظاهر قرآن پیشامد جدید‌ای نیست و همچنین مهم راز و همچنین سر قرآن می باشد، در آن هم صورت خداوند چیزی نازل کرده می باشد که رازش را در هر قرنی شاید دو فرد یا شخص می‌دانند و همچنین پس نزول آن چنین قرآنی چه غایتی خواهد داشت؟ 

 

بنده معتقدم امام و پیشوا خمینی(ره) استاد عرفان بود، ولی باید توجه داشت در چندین جا در حاشیه‌ای که بر فصوص نوشته می باشد معلوم می باشد که با ایشان موافقت ندارد و همچنین تفاسیرشان را مورد اشکال قرار داده می باشد، ایشان نیز قرآن را با کشف و همچنین شهود تفسیر نمی‌کرد. مرحوم استاد جعفری نیز می‌گفت دیدگاه عرفان ذوقی می باشد و همچنین نباید آنها را جدی گرفت، هر چند می‌قدرت آن هم را نقل کرد.

 

بعضی تفسیر عرفانی قرآن را به ظاهر و همچنین باطن تقسیم می‌کند و همچنین معتقد خواهند بود که می‌قدرت با کشف و همچنین شهود به باطن رسید، ما آن پیشامد جدید را در جهان‌بینی عرفانی هم می‌بینیم، تبار تفسیر عرفانی را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

 

عرفان اعم از عرفان اسلامی، متاثر از تعالیم فلوطین و همچنین نوافلاطونیان می باشد که از مسیر مسیحیت نشر یافته شده شد. مسیحیان تعالیم فلوطین را گسترش دادند و همچنین به عرفان مسیحی بدل کردند. منبع دیگر عرفان ما همچنین و علاوه بر عرفان مسیحی، عرفان هندی می باشد. ما آن ظاهر، باطن و همچنین … را اکثرا و بیشتر از هندیان گرفته‌ایم و همچنین بعضی معتقدند که خود یونانیان هم از هندیان گرفته‌اند. ایران آن هم قدر در آن هم حال و همچنین هوای عرفانی نیست لذا به عقلانیت نزدیکتر ست. 

 

امروزه بحث‌های اگزیستانس مطرح می باشد که به وجود درونی، حضوری و همچنین معنوی تاکید دارد، آیا تفسیر عرفانی با آن رویکرد متناسب می باشد؟

 

من معتقدم آن پیشامد جدید که خیلی هم جدی می باشد، از متفکران مسیحی مسلک یا متاثر از مسیحیت در دنیا جا افتاده می باشد که عرفان معنویت می باشد، در صورتی که معنویت چیزی نیست که تنها مخصوص عرفان باشد و همچنین آن آن هم قدر جا افتاده می باشد که من از زبان اشخاص خیلی زیاد متدین هم شنیدم که در صورتی که عرفان را نداشته باشیم، دین خشک و همچنین خالی می‌می شود. آن روش نیست، اسلام عقلانیت معنویت و همچنین باطن دارد، ولی باید توجه داشت آن معنویتی که در عرفان می باشد، معنویت سازنده نیست، معنویت منفی می باشد. مکتبی که هدفش آن هم باشد که  انسان خود را از میان بردارد، لذات دنیا نحس، نجس و همچنین پلید باشند، مکتب هستی‌سوز می باشد.

 

در زمان پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله اسلام(ص) عده‌ای در منزل و خانه عثمان بن مظعون» جمع شده بودند و همچنین اراده و تصمیم راسخ گرفتند که ریاضت بکشند. حضرت رسول الله(ص) از آن جریان مطلع شد و همچنین ایشان را جمع کرد و همچنین گفت در دین من چنین چیزی نیست، پیشینیان تو به آن راه رفتند و همچنین بدبخت شدند. عرفان دین و همچنین آیین انزوا، از همه جا بریدن، بی‌خاصیتی و همچنین با همه خوش بودن می باشد. عقلانیت آن روش نیست، سازنده می باشد، زندگی را درست معنی می‌کند، لذت را تحقیر نمی‌کند. آن که ازدواج نکن، زندگی نکن، نخور و همچنین نخواب که به معنویت برسی، حرفی بی‌معنی می باشد، کدام معنویت؟ پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله اسلام(ص) فرمود هم روزه می‌خورم و همچنین هم غذا می‌خورم و همچنین هم ازدواج می‌کنم. از آن رو، آن یک شایعه منفی می باشد.

 

بعضی از بزرگان و رهبران عرفان هندی طعم بی‌خوابی و همچنین گرسنگی را نچشیده‌اند ولی باید توجه داشت در عرفان بایستی و حتما دیده و همچنین دل خون کنی که «تا دیده و همچنین دل خون نکنی پنجه سال شمسی/ راهت ندهند هرگز از قال به حال» یا «عشق از اول سرکش و همچنین خونی بود/ تا گریزد هر که بیرونی بود». عرفان کار هر کس نیست، آن روش نیست که فردی هر کاری که می‌خواهد بکند و همچنین با یک «یا هو» مدعی عرفان باشد؛ بنابراین در عرفانی که در آن هم بایستی و حتما ریاضت بکشی و همچنین خود را نفی کنی، توافق با اسلام را نمی‌بینیم.

 

تو خودتان بین عارف و همچنین عارف‌نما تفکیک می‌کنید، آیا عرفان حقیقی نیز مورد نقد شماست؟

 

بنده می‌گویم عرفان حقیقی و همچنین اصلی ریاضت دارد و همچنین به آتش زدن زندگی و همچنین خود می باشد و همچنین از آن منظر محل نقد بنده می باشد، ولی باید توجه داشت عرفانی که عیاشی باشد، مورد بحث ما نیست و همچنین در حال حاظر آن شایع می باشد. شهروندان و مردم شهر را دست می‌اندازند و همچنین شهروندان و مردم شهر ساده به اینها پناه می‌برند که آن‌ها را بایستی و حتما به جوانان هشدار دهیم. اسلام دین دنیا و همچنین آخرت، دین عقل و همچنین منطق می باشد. آیا قرآن یک جا گفته می باشد که بروید و همچنین ریاضت بکشید تا به کشف و همچنین شهود برسید؟ قرآن همه‌اش گفته می باشد تعقل کنید و همچنین چشم و همچنین گوش‌تان را به کار بیندازید و همچنین یک بار هم نگفته می باشد که بروید در شکاف کوه‌ها زندگی کنید و همچنین دنیا را ترک کنید. نبی اکرم(ص) فرمود ریاضت امت من جهاد می باشد و همچنین رهبانیت و همچنین ترک دنیا ندارد. آن یعنی ریاضت امت پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله(ص) مبارزه می باشد، انسان بایستی و حتما در آن دنیا با معظلات و مسائل و مشکلات مبارزه کند. امروزه سل را ریشه‌کن کرده‌اند، در حال حاظر دارند با سرطان مبارزه می‌کنند. در جبهه‌هایی دیگر با جهل، استبداد مبارزه می‌کنند. آن چه معرفتی می باشد که تو در صحنه نباشی و همچنین مبارزه نکنی و همچنین صاحب معنویت باشی؟

 

بحثی که پیش می‌آید و همچنین از آن هم به عرفان شیعی نام می‌برند آن می باشد که سر سلسله قطب عرفان را ائمه(ع) می‌دانند، گفتن می‌می شود که امام و پیشوا حسین(ع) به عنوان سر سلسله عارفان شیعی در صحرای کربلا به مبارزه با ظلم می‌پردازد؟ در آن خصوص چه نظری دارید؟

 

آیا امام و پیشوا حسین(ع) یک بار نیز گفته می باشد من عارفم؟ آیا حضرت محمد(ص) گفته می باشد من عارف هستم، خیر، حتی ایشان با عرفان مخالفت هم کرده می باشد. همچنین امام و پیشوا صادق(ع) مخالفت کرده می باشد. آن که ما بیاییم و همچنین بگوییم ایشان عارف بودند، نادرست می باشد. البته ما آن کار را کرده‌ایم. خود بنده در مقدمه مرثیه‌هایم که به نام «گلاب اشک» نشر یافته شده شده می باشد، آن کار را کرده‌ام و همچنین جریان کربلا را با نگاه عرفانی تفسیر کرده‌ام، ولی باید توجه داشت آن رویکردی ذوقی می باشد. امام و پیشوا حسین(ع) می‌خواست ظلم را ریشه‌کن کند. یزید را از میان بردارد، و همچنین الا امام و پیشوا حسین(ع) می‌رفت ریاضتش را می‌کشید و همچنین از صبح تا غروب ده هزار رکعت نماز می‌خواند.

منبع: ایکنا

انتهای پیام

یحیی یثربی: تفسیر عرفانی نه‌تنها ناسازگار بلکه ضد قرآن می باشد در تاریخ ۱۹۷۰-۰۱-۰۱ ۰۳:۳۰:۰۰ نشر یافته شده شده می باشد

پاسخ بدهید

ایمیلتان منتشر نمیشودفیلدهای الزامی علامت دار شده اند *

*

خرید vps خرید vps ارزان خرید سرور مجازی خرید سرور مجازی ارزان خرید وی پی اس خرید وی پی اس ارزان