حضرت آیت الله مکارم شیرازی: علما و همچنین دانشمندان مومن با بهره بری و استفاده از معارف غنی شیعی سطح فرهنگ عمومی و همچنین اسلامی شهروندان و مردم شهر را ارتقا دهند

shafaqna makarem 13 حضرت آیت الله مکارم شیرازی: علما و همچنین دانشمندان مومن با بهره بری و استفاده از معارف غنی شیعی سطح فرهنگ عمومی و همچنین اسلامی شهروندان و مردم شهر را ارتقا دهند

شفقنا- حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی می گوید: وظیفه علماى الهى و همچنین دانشمندان با ایمان قوم و همچنین ملّت آن می باشد که با معارف غنی شیعی هم زیرا و به درستی که مکتب امام و پیشوا سجاد(علیه السلام)به شهروندان و مردم شهر آگاهى مورد بهره بری و استفاده و نیاز ضروری را بدهند و همچنین سطح فرهنگ عمومى و همچنین اسلامی را بالا برند.

به نقل از شفقنا، پایگاه اطلاع رسانی آیت الله مکارم شیرازی در یادداشتی که به مناسبت شهادت امام و پیشوا سجاد(ع) بر روی وبسایت و مرکز خبرهای جدید آن مرجع تقلید قرار داده، آورده می باشد: مطابق بعضی از روایات، بیست و همچنین پنجم محرم، مصادف می باشد با سالروز شهادت امام و پیشوا سجاد علیه السلام ، لذا بایستی و حتما جهت شهروندان و مردم شهر، همچنین و علاوه بر ذکر مصائب، فضائل اهل بیت را نیز از کلمات خود ایشان انتخاب و همچنین گفتن کرد.[۱]

از آن رو جهت شناخت امام و پیشوا سجاد علیه السلام بایستی و حتما به سراغ صحیفه ی سجادیه رفت.[۲] بایستی و حتما رساله الحقوق امام و پیشوا سجاد زین العابدین على بن الحسین علیه السّلام را به دقت مطالعه کرد تا به گسترش حقوق متقابل شهروندان و مردم شهر بر یکدیگر کاملا آگاه شد.[۳]،[۴] به ویژه آنکه آن دعاها از روح بلند معصوم(علیهم السلام) سرچشمه گرفته و همچنین در یک سطح عالى می باشد و همچنین با خواندن و قرائت آگاهانه آن هم، انسان به آخر معرفت و همچنین کرامت انسانى نزدیک مى می شود،[۵]و همچنین در واقعیت و حقیقت بهترین پیام آن تعالیم، حفظ کرامت انسانى می باشد.[۶]

کرامت انسانی از نگاه اسلام

اسلام کانون کرامت انسانى می باشد و همچنین منادى عدل و همچنین مساوات و همچنین برابرى انسان ها و همچنین حریت و همچنین آزادگى و همچنین تقوا و همچنین مکارم اخلاق و همچنین آگاهى و همچنین آزاد اندیشى می باشد.[۷] لذا افراط وتفریط را بر نمی تابد ، مثلًا بعضى واقعیت و حقیقت تواضع را در آن می دانند که انسان خود را در برابر شهروندان و مردم شهر خوار و همچنین بى مقدار کند، حال آنکه از دیدگاه اسلام نمی قدرت  به نام تواضع، خود را تحقیر کرد و همچنین در نظرها سبک و همچنین موهون ساخت و همچنین کرامت انسانى خویش را پایمال نمود،[۸] مهم آن می باشد که در عین تواضع، فردی یا شخصیّت اجتماعى انسان ضایع نشود و همچنین خوار و همچنین ذلیل و همچنین بى مقدار نگردد. در صورتی که تواضع به صورت صحیح انجام می شود نه تنها چنین اثرى نخواهد داشت بلکه به عکس ارزش او در جامعه بالاتر مى رود. به همین دلیل در روایات اسلامى از امیرمؤمنان على علیه السلام آمده:«بِالتَّو همچنینَاضُعِ تَکُونُ الرَّفْعَهُ؛ تواضع انسان را بالا مى برد!»[۹]،[۱۰]

هم چنین بایستی و حتما دانست ریاکارى نیز فردی یا شخصیّت انسان را در هم مى کوبد و همچنین آزادگى و همچنین حریّت و همچنین کرامت انسانى را از او مى گیرد.[۱۱]لذا در  بسیارى از موارد مى بینیم بعضی چنان اسیر مقامند که براى حفظ آن هم همه کرامت انسانى خود را بر باد مى دهند[۱۲] در حالی که شامل  اصول اخلاقى در اسلام، غناى نفسانى و همچنین عزّت و همچنین کرامت روحى به نحو شایسته می باشد؛ انسانى که به حضرت حق، معرفت شایسته پیدا کند و همچنین یقین داشته باشد که زمام همه مسائل در دست خداوند تبارک و تعالی و همچنین وابسته به لطف و همچنین رحمت اوست و همچنین حول و همچنین قوّه و همچنین نفع و همچنین ضررى جز آنچه از طریق او به انسان مى رسد وجود ندارد و همچنین تنها او سبب ساز و همچنین سبب سوز می باشد، خویشتن را بى مستلزم و نیاز از همه چیز و همچنین هر کس، غیر از او مى بیند و همچنین به غنا و همچنین کرامت نفسانى مى رسد که بالاترین و همچنین بهترین بى نیازى می باشد: «خیر الغنى غنى النفس؛ بهترین توانگرى، استغناى نفس می باشد ».[۱۳]،[۱۴]

شعاع آن عزّت و همچنین بى نیازى، بایستی و حتما همه شئون حیات انسان را فرا مى گیرد و همچنین مظاهر آن هم در همه شئون جامعه اسلامى دیدن می شود.[۱۵] اینگونه می باشد که  سرچشمه بسیارى از نارضایى های جامعه را بایستی و حتما در عدم قناعت و همچنین توقعات بى حد و همچنین حساب و همچنین  فقدان کرامت انسانى و همچنین ضعف در  پاکى دامان از گناه جستجو کرد.[۱۶]

استغنا و همچنین بی نیازی، حافظ کرامت آدمی

زندگى آبرومندانه و همچنین خالى از مستلزم و نیاز به دیگران و همچنین فرو نشاندن آتش حرص و همچنین طمع آنچنان شامل اهمیت می باشد[۱۷]که در روایات از سؤال کردن و همچنین دست مستلزم و نیاز به سوى شهروندان و مردم شهر دراز نمودن، شدیداً نهى [۱۸] و همچنین به اغنیا توصیه شده قبل از تقاضاى نیازمندان، به آنان کمک کنند، تا به آن کار خو نگیرند و همچنین ذلت سؤال در صورت هاى آنان دیده نشود.[۱۹] لذا یکى از بهترین سجایاى اخلاقى، روحیه استغنا شمرده شده می باشد.[۲۰]،[۲۱]

هم چنین فقرى که ما را وابسته به بیگانه مى کند ؛ وابستگى اقتصادى، سیاسى و همچنین فرهنگى را در پى دارد که نفوذ انظار و افکار، آداب و همچنین رسوم نادرست بیگانگان به جوامع اسلامى و همچنین نابودی کرامت انسانی را در پی دارد.[۲۲]

آنکه جامعه اسلامى بایستی و حتما جامعه اى برخوردار و همچنین ثروتمند باشد تا در مقابل جوامع دیگر، سربلندى و همچنین عزیز بودن خود را حفظ کند،  از روش قرآن ؛ پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله(ص) و همچنین از کلمات ائمه(علیهم السلام) و همچنین از مذاق شرع نشأت می گیرد؛ قرآن مى فرماید: «و همچنینَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِّنْ قُو همچنینَّه؛ هر نیرویی در اقتدار و قدرت دارید، جهت مقابله با آنها [= دشمنان‌]، آماده سازید! ٍ»[۲۳] لذا آمادگى همه جانبه مسلمانان در مقابل مشرکان اقتضا مى کند مسلمانان از نظر مالى نیز در مقابل آنان عزیز باشند: «و همچنینَللَّهِ الْعِزَّهُ و همچنینَلِرَسُولِهِ و همچنینَلِلْمُؤْمِنِینَ؛ در حالی که عزت مخصوص خداوند تبارک و تعالی و همچنین رسول او و همچنین مؤمنان می باشد».[۲۴] فقر و همچنین نابسامانى هاى اقتصادى نه تنها عزت و همچنین کرامت انسان را زیر سؤال مى برد که احیاناً موجب تکدى و همچنین خودفروشى و همچنین قرارگرفتن در زیر چتر استعمارگران و همچنین مستکبران مى می شود و همچنین آن منافات دارد با عزتى که خداوند براى مؤمنان خواسته می باشد.[۲۵]

در آن باره، امام و پیشوا على بن الحسین علیهما السلام مى فرماید:«رَأَیْتُ الْخَیْرَ کُلَّهُ قَدِ اجْتَمَعَ فِی قَطْعِ الطَّمَعِ عَمَّا فِی أَیْدِی النَّاسِ و همچنینَمَنْ لَمْ یَرْجُ النَّاسَ فِی شَیْ ءٍ و همچنینَرَدَّ أَمْرَهُ إِلَى اللَّهِ عَزَّو همچنینَجَلَّ فِی جَمِیعِ أُمُورِهِ اسْتَجَابَ اللَّهُ عَزَّو همچنینَجَلَّ لَهُ فِی کُلِّ شَیْ ءٍ؛[۲۶]تمام نیکى ها را در طمع نورزیدن به آنچه در دست شهروندان و مردم شهر می باشد دیدم و همچنین کسى که قطع امید از شهروندان و مردم شهر کند و همچنین کسب و کار خود را در جمیع مسائل به خداى متعال واگذارد خداوند تبارک و تعالی خواسته او را در همه چیز برمى آورد».[۲۷]،[۲۸]

حفظ آبروی مومن؛ اصل وجودی کرامت انسانی ؛ شرط تحقق اخلاق متعالی

بی تردید خویشتن دارى در برابر گناه، و همچنین احساس مسؤولیت و همچنین تعهد در پیشگاه حق ، نخستین برنامه جذاب و جالب و خوب بندگان مؤمن خداوند تبارک و تعالی و همچنین معیار شخصیت و همچنین کرامت انسان در پیشگاه پروردگار به شمار می رود.[۲۹]

در آن میان  اسلام براى حفظ آبرو و همچنین حیثیّت اجتماعى مؤمنان[۳۰] وآبرو و همچنین عرض هر کسی می باشد که دشمن خداوند تبارک و تعالی نیست[۳۱] اهمیت ویژه ای قائل می باشد.[۳۲] و همچنین هتک آن هم مجازات شدیدی در اسلام دارد و همچنین در بعضی موارد حد قذف به دنبال دارد.[۳۳]

با تأمل در  روایات و همچنین احادیث می قدرت مدعی شد موقعیتی که فرد با ایمان و همچنین مسلمان در اسلام دارد در هیچ مکتب و همچنین مذهبی، مانند آن هم  وجود ندارد ؛ چرا که اهانت به یک فرد با ایمان در حکم جنگ با خداست و همچنین آن مطلب در احادیث متنوع و گوناگون و مختلف گفتن شده می باشد.[۳۴]

لیکن با نهایت تأسّف، تقواى زبان در زمان ما کم می باشد. خصوصاً در صورتی که کسى خطّش یا سلیقه اش با دیگرى مخالف باشد به خود اجازه مى دهد که هر نسبت و همچنین تهمتى را به او بدهد. البتّه در صورتی که تقواى زبان کم می شود، لطف خداوند تبارک و تعالی هم بر امّت کم مى می شود. وقتى شهروندان و مردم شهر حیثیّت همدیگر را رعایت نکنند، خداوند هم آبروى آنها را حفظ نخواهد کرد و همچنین لطفش را از چنین جمعیّتى برمى دارد. ما در فقه مى گوییم: «حُرمَهُ مالِ المُؤمِنِ کَحُرمَهِ عِرضِهِ و همچنینَدَمِهِ ؛ احترام مال مؤمن مانند احترام آبرو و همچنین خونش می باشد».[۳۵]

اصولًا قرار گرفتن آبروى مؤمن در کنار مال و همچنین خون او دلیل روشنى می باشد بر آن که تضییع آبرو جنبه حق الناس دارد.[۳۶]و همچنین کشتن فردی یا شخصیّت یک انسان از کشتن جسم او مهم تر می باشد. برخى حاضرند بمیرند ولى آبرویشان نرود. لذا حفظ آبروى دیگران خیلی زیاد مهم می باشد.[۳۷]

با همۀ آن اوصاف، مع الاسف می بینیم که در محیط ما پیشامد جدید ی اهانت امر ساده ای شده می باشد و همچنین در صفحه ی جراید… به راحتی آبروی کسی را می ریزند؛ در حالی که  در دعای روزهای هفته، امام و پیشوا سجاد(علیه السلام)، مخصوصاً روی آبروی اشخاص انگشت گذاشته می باشد و همچنین فرموده می باشد خدایا در صورتی که آبروی کسی را ریختم و همچنین احترام کسی را خدشه دار کردم و همچنین دستم نمی رسد که از او حلیت بطلبم خودت جوری جبران کن و همچنین او را از من راضی کن؛ لذا می خوانیم:« و همچنینَ اسْئَلُکَ فى مَظالِمِ عِبادِکَ عِنْدى [۳۸]، فَایَّما عَبْدٍ مِنْ عَبیدِکَ …، کانَتْ لَهُ قِبَلى مَظْلِمَهٌ ظَلَمْتُها ایَّاهُ فى نَفْسِهِ، اوْ فى عِرْضِهِ اوْ فى مالِهِ… … و همچنینَضاقَ و همچنینُسْعى عَنْ رَدِّها الَیْهِ.. انْ تُصَلِّىَ عَلى مُحَمَّدٍ و همچنینَ آلِ مُحَمَّدٍ، و همچنینَانْ تُرْضِیَهُ عَنّى بِما شِئْتَ…؛[۳۹]و همچنین از تو مى خواهم در مورد ظلم هایى که در حقّ بندگانت کرده ام، پس هر بنده اى از بندگانت که از جانب من نسبت به او در مورد خود یا آبرو یا مالش یا خانواده و همچنین فرزندش ظلمى شده یا او را غیبتى نموده ام یا چیزى را از روى میل یا هواى نفس یا تکبّر یا تعصّب یا ریا یا خشم، چه در پشت سر یا حضورش، و همچنین چه در حیات و همچنین چه در بعد از مردنش بر او تحمیل نموده ام [۴۰]و همچنین دستم کوتاه می باشد و همچنین توانایى جبران آن هم و همچنین طلب حلیّت از او را ندارم، پس اى برآورنده حاجات که حاجت ها به خواست تو برآورده شده و همچنین با اراده ات سرعت پذیرد، از تو مى خواهم که بر محمّد و همچنین خاندان پاکش درود فرستى و همچنین آن هم گونه که خواهى او را از من راضى کنى، و همچنین از نزدت رحمتى به من ببخشى…».[۴۱]

امام و پیشوا سجاد (علیه السلام) و همچنین حقوق همسایگان ؛ شکوه حقوق شهروندی و همچنین کرامت انسانی

کمترین حقى که هر فرد نسبت به انسان دیگر دارد، آن می باشد که ضرر و همچنین زیان او مصون بماند ،  شامل همسایه که بایستی و حتما از ضرر و همچنین زیان همسایه دیگر مصون باشد.[۴۲]

حق همسایه همچون حق ارحام و همچنین بستگان نزدیک انسان می باشد، زیرا هر همسایه حقى اکثرا و بیشتر از حق برادرى اسلامى که همه مسلمانها دارند، دارد، کسى که در حق او تقصیر کند و همچنین به او ضرر و همچنین زیانى رساند گناهکار و همچنین تجاوز پیشه می باشد.[۴۳]

طبق پاره اى از روایات تا چهل منزل و خانه از چهار طرف همسایه محسوب مى شوند[۴۴] که در شهرهاى کوچک تقریباً تمام شهرستان را در برمى گیرد.[۴۵] لذا حق جوار و همچنین همسایگى آنقدر در اسلام مورد تأکید قرار گرفته که نبى اکرم (صلى الله علیه و همچنین آله) مى فرمایند:«ما زال جبرئیل یوصینى بالجار حتّى ظَنَنْتُ انّه سَیُو همچنینَرّثه؛جبرئیل دائماً مرا سفارش به همسایه مى کرد به طورى که گمان کردم او ارث مى برد».[۴۶]،[۴۷]

و همچنین آن گفتن نورانی نشان دهنده نزدیکى حق همسایه به حق نزدیکان می باشد، زیرا[۴۸]نزدیکان به حسب نزدیکیشان ارث مى برند.[۴۹]

آفرین باد بر چنین مکتبى که آن گونه ارزشهاى انسانى را زنده مى کند، به راستی چه کسى توانسته مثل امام و پیشوا سجاد (علیه السلام) در مورد رعایت حقوق همسایه سخن گوید؟![۵۰]

آن هم حضرت در رساله حقوق خود که پنجاه حق را براى هر انسانى مى شمارند، در مورد حق همسایه چنین مى فرمایند: حق همسایه آن می باشد که در غیاب (آبروى) او را حفظ کنى و همچنین در حضور احترامش را نگه دارى، و همچنین در هر حال یار و همچنین مددکارش باشى، در پى عیب جوئى او نباشى، براى پیدا کردن بدیهایش کنجکاوى نکنى، در صورتی که تصادفاً و همچنین بدون نیت و اراده و همچنین تعقیب، به عیبى در او برخوردى، بایستی و حتما سینه ات دژى محکم و همچنین پرده اى مستحکم باشد که با سر نیزه هم نتوان بدان راز دست یافت، در صورتی که با کسى راز مى گوید، گوش مده، او را در سختیها وامگذار، در نعمت بر او رشک و همچنین حسد مبر، از خطایش بگذر، لغزشش را نادیده گیر، در صورتی که نادانى کرد تو بردبارى کن، مسالمت را از دست مده، زبان بدگویان را از او بگردان، دغل کارىِ نصیحتگو (ىِ منافق) را بر او فاش گردان و همچنین با وى خوشرفتار باش![۵۱]،[۵۲]

سعادت و همچنین کرامت انسانی در گرو خودشناسی و همچنین محاسبۀ نفس

بدیهی می باشد انسان از طریق خود شناسى به کرامت نفس و همچنین عظمت آن خلقت پهناور و بزرگ الهى و همچنین[۵۳]اهمّیّت روح آدمى که پرتوى از انوار الهى و همچنین نفحه اى از نفحات ربّانى می باشد پى مى برد؛ آرى! درک مى کند که آن گوهر گرانبها را نباید به ثمن و همچنین بهاى ناچیز فروخت و همچنین به آسانى از دست داد![۵۴]

هم چنین انسان با شناخت خویشتن به خطرات هواى نفس و همچنین انگیزه هاى شهوت و همچنین تضادّ آنها با سعادت او پى مى برد، و همچنین براى مقابله با آنها آماده مى می شود.[۵۵] از همه مهمتر آن که خودشناسى بهترین راه براى خداوند تبارک و تعالی شناسى می باشد، و همچنین قویترین عامل براى پرورش ملکات اخلاقى و همچنین کمالات انسانى و همچنین نجات از پستى و همچنین حضیض رذائل و همچنین[۵۶]رسیدن به آخر قلّه فضائل می باشد.[۵۷]

در آن باره امام و پیشوا سجاد(علیه السلام) می فرماید:«إبْنُ آدَم لَاتَزَالُ بِخَیرٍ مَا کَانَ لَکَ و همچنینَاعِظٌ مِنْ نَفْسِکَ و همچنینَ مَا کَانَتْ الْمُحَاسَبَهُ مِنْ هَمِّکَ و همچنینَ مَا کَانَ الخَو همچنینْفُ لَکَ شِعَاراً و همچنین الحُزْنُ لَکَ دِثَاراً …؛.[۵۸] اى بنى آدم خوشبخت خواهى بود، مادامى که واعظ درونى و همچنین نفسانى داشته باشى و همچنین اعمالت را محاسبه کنى، خوفت نسبت به بعدی مانند لباس رویین و همچنین اندوهت نسبت به قبل مانند لباس زیرین باشد».[۵۹]

امام و پیشوا سجّاد علیه السلام در آن حدیث، کرامت و همچنین سعادت انسان را در سه اصل خلاصه فرموده می باشد که در صورتی که هر قومى آن اصول سه گانه را به کار ببندد به یقین خوشبخت و همچنین با سعادت مى گردد.[۶۰]

اولین وعظ، واعظ نفسانی می باشد که مراد از آن هم وجدان بیدار می باشد که هنگام و زمانی که کار بدی انجام می می شود ناخوش و غمگین شده فرد به عذاب وجدان مبتلا می می شود و همچنین در صورتی که آنکه فرد کار خوبی انجام دهد احساس شادی و همچنین فرح می کند. وای به حال انسان در روزی که آن واعظ نفسانی از صفحه ی روح انسان حذف می شود که دیگر آن هم فرد به خیر نمی باشد.[۶۱]

دومین وعظ آنکه حساب و همچنین کتاب خود را برسد. انسان بایستی و حتما امروز به حساب خود برسد و همچنین الا فردا دیگران به حساب انسان می رسند که در روایت آمده می باشد: حَاسِبُوهَا مِنْ قَبْلِ‌ أَنْ‌ تُحَاسَبُوا؛[۶۲] قبل از آن هم که تو را به پای حساب ببرند، حساب خود را برسید».[۶۳]

سوم آنکه مادامی که ترس از مسئولیت ها شعار باشد. شعار به معنای لباس زیرین می باشد و همچنین دثار لباس رویین می باشد. به لباس زیرین شعار می نامند زیرا به موهای بدن که شَعر نامیده می می شود اتصال دارد. بنا بر آن ترس از مسئولیت ها بایستی و حتما در درون انسان باشد و همچنین حزن و همچنین اندوه از کوتاهی ها لباس رویین انسان.آن سه مورد در صورتی که دست به دست هم دهند کرامت و همچنین سعادت آدمی شکوفا خواهد شد و همچنین انسان کاملی ساخته می می شود.[۶۴]

سخن آخر

در دنیاى امروز آن معنى به صورت خیلی زیاد وسیعتر و همچنین گسترده تر دنبال مى می شود، واژه هایى مانند آزادى و همچنین کرامت انسان، حقوق بشر…و همچنین مانند اینها کلمات حقّى می باشد که غالبا بر زبان اقتدار و قدرت های استکباری عصر ما جارى مى می شود، ولى از آن هم اراده باطل مى کنند، و همچنین هر کدام تجربه و مهارت بالا بیشترى در تحریف حقایق و همچنین توجیهات شیطنت آمیز داشته باشند در نیل به مقاصد نامشروعشان موفّق ترند.[۶۵]

اینجاست که وظیفه علماى الهى و همچنین دانشمندان با ایمان قوم و همچنین ملّت سنگین مى می شود، آنها بایستی و حتما با معارف غنی شیعی  هم زیرا و به درستی که مکتب امام و پیشوا سجاد(علیه السلام)به شهروندان و مردم شهر آگاهى مورد بهره بری و استفاده و نیاز ضروری را بدهند و همچنین سطح فرهنگ عمومى و همچنین اسلامی را بالا برند.[۶۶] زیرا هنگامی که  انسان رساله حقوق امام و پیشوا سجّاد علیه السلام را مطالعه مى کند به گستره [۶۷]حقوق در معارف اسلامى پى مى برد، واقعیت و حقیقت کرامت انسانی را دریافته و همچنین رحمت و همچنین عطوفت و همچنین مهربانى اسلام را لمس مى کند، و همچنین بر حال اشخاص کم اطّلاعى که آن آیین سراسر رحمت را متّهم به خشونت مى کنند تأسّف مى خورد.[۶۸]،[۶۹]

 

 

[۱] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی؛درس خارج فقه؛ مسجد اعظم قم؛۲۷/۸/۱۳۹۳.

[۲] آن هم.

[۳] ر.ک: بحار الانوار؛ ج ۷۱؛ ص ۱۰ .

[۴] پیام امام و پیشوا امیر المومنین علیه السلام ؛ ج ۸ ؛ ص۲۳۶.

[۵] آن هم ؛ ص۴۶۴.

[۶] دائره المعارف فقه مقارن ؛ ج ۲ ؛ ص۱۱۴.

[۷] پیام امام و پیشوا امیر المومنین علیه السلام ؛ ج ۶ ؛ ص۵۷.

[۸] اخلاق در قرآن ؛ ج ۱ ؛ ص۲۹۴.

[۹] فهرست موضوعى غرر الحکم؛ ج ۷؛ ص ۴۰۵.

[۱۰] اخلاق در قرآن ؛ ج ۲ ؛ ص۷۸.

[۱۱] آن هم ؛ ج ۱ ؛ ص۲۹۴.

[۱۲] پیام امام و پیشوا امیر المومنین علیه السلام، ج ۷، ص ۵۴۸.

[۱۳]  بحارالانوار؛ ج ۷۲؛ ص ۱۰۶؛ ح ۵ ، اعجاز القرآن باقلانى؛ ص ۱۴۷.

[۱۴] دائره المعارف فقه مقارن ؛ ج ۲ ؛ ص۱۱۰.

[۱۵] آن هم.

[۱۶] پیام امام و پیشوا امیر المومنین علیه السلام ؛ ج ۱۲ ؛ ص۳۵۸.

[۱۷] آن هم ؛ ج ۳ ؛ ص۳۲۰.

[۱۸]  وسائل الشیعه؛ ج ۶؛ ص ۳۰۵- ۳۰۷.

[۱۹]  بحارالانوار؛ ج ۷۵؛ ص ۱۱۳، صحیفه سجادیه؛ دعای ۲۶.

[۲۰]  ر. ک: کافى؛ ج ۲؛ ص ۱۴۸ – ۱۴۹، کنز العمال؛ ج ۳؛ ص ۴۰۳.

[۲۱] دائره المعارف فقه مقارن ؛ ج ۲ ؛ ص۱۸۴.

[۲۲] آن هم.

[۲۳] سورۀ انفال؛ آیه ۶۰.

[۲۴] سورۀ منافقون؛ آیه ۸.

[۲۵] دائره المعارف فقه مقارن ؛ ج ۲ ؛ ص۱۹۰.

[۲۶] پیام امام و پیشوا امیر المومنین علیه السلام ؛ ج ۱۴ ؛ ص۷۳۶.

[۲۷]  کافى؛ ج ۲؛ ص ۱۴۸؛ ح ۳.

[۲۸] پیام امام و پیشوا امیر المومنین علیه السلام، ج ۱۴، ص ۷۳۷.

[۲۹] برگزیده تفسیر نمونه ؛ ج ۴ ؛ ص۲۱۵.

[۳۰] انوار هدایت، مجموعه مباحث اخلاقى ؛ ص۴۲۴.

[۳۱] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی؛درس خارج فقه؛ مسجد اعظم قم؛۲۲/۲/۱۳۸۹.

[۳۲] انوار هدایت، مجموعه مباحث اخلاقى ؛ ص۴۲۴.

[۳۳]  بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی؛درس خارج فقه؛ مسجد اعظم قم؛۲۲/۲/۱۳۸۹.

[۳۴]آن هم.

[۳۵] انوار هدایت، مجموعه مباحث اخلاقى ؛ ص۵۳۱.

[۳۶] اخلاق در قرآن ؛ ج ۳ ؛ ص۱۲۱.

[۳۷] انوار هدایت، مجموعه مباحث اخلاقى ؛ ص۵۳۱.

[۳۸]  بحارالانوار؛ حمل مظالم العباد عنّا.

[۳۹] بحارالانوار؛ ج ۸۷؛ ص ۱۷۶؛ ح ۲۱.

[۴۰] کلیات مفاتیح نوین، ص ۹۵۵.

[۴۱] آن هم.

[۴۲] اخلاق اسلامى در نهج البلاغه (خطبه متقین) ؛ ج ۲ ؛ ص۵۴۹.

[۴۳] آن هم.

[۴۴] بحار الانوار؛ ج ۷۴؛ ص ۱۵۱.

[۴۵] آن هم.

[۴۶]  آن هم؛ ص ۱۵۱وص ۳۸۷؛ کنز العمال؛ خبر ۲۴۹۱۳.

[۴۷] اخلاق اسلامى در نهج البلاغه (خطبه متقین)، ج ۲، ص ۵۵۱.

[۴۸] آن هم.

[۴۹]آن هم؛ ص ۵۵۲.

[۵۰] آن هم؛ ص ۵۵۴.

[۵۱]  تحف العقول؛ کلمات امام و پیشوا سجاد( علیه السلام).

[۵۲] اخلاق اسلامى در نهج البلاغه (خطبه متقین) ؛ ج ۲ ؛ ص۵۵۴.

[۵۳] اخلاق در قرآن ؛ ج ۱ ؛ ص۳۲۲.

[۵۴] آن هم؛ ص ۳۲۳.

[۵۵] آن هم.

[۵۶] آن هم.

[۵۷] آن هم؛ ص ۳۲۴.

[۵۸] سفینه البحار مادّه« وعظ» ، مستدرک سفینه البحار؛ ج ۱۰؛ ص ۳۸۶.

[۵۹] مشکات هدایت ؛ ص۱۱۸.

[۶۰] آن هم.

[۶۱] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی؛درس خارج فقه؛ مسجد اعظم قم؛۲۲/۲/۱۳۹۵.

[۶۲] نهج البلاغه، خطبه ۹۰.

[۶۳] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی؛درس خارج فقه؛ مسجد اعظم قم؛۲۲/۲/۱۳۹۵.

[۶۴]آن هم.

[۶۵] آن هم.

[۶۶] پیام امام و پیشوا امیر المومنین علیه السلام ؛ ج ۲ ؛ ص۴۴۰.

[۶۷] سوگندهاى پر بار قرآن ؛ ص۵۴۷.

[۶۸] ر.ک:« آیین رحمت» .

[۶۹] سوگندهاى پر بار قرآن، ص ۵۴۸.

حضرت آیت الله مکارم شیرازی: علما و همچنین دانشمندان مومن با بهره بری و استفاده از معارف غنی شیعی سطح فرهنگ عمومی و همچنین اسلامی شهروندان و مردم شهر را ارتقا دهند در تاریخ ۲۰۱۷-۱۰-۱۶ ۱۵:۰۳:۴۱ نشر یافته شده شده می باشد

پاسخ بدهید

ایمیلتان منتشر نمیشودفیلدهای الزامی علامت دار شده اند *

*

خرید vps خرید vps ارزان خرید سرور مجازی خرید سرور مجازی ارزان خرید وی پی اس خرید وی پی اس ارزان