خلافت بلا فصل امیر مؤمنان علی علیه السلام

خلافت بلا فصل امیر مؤمنان علی علیه السلام

|خلافت بلا فصل امیر مؤمنان علی علیه السلام از مسیح داراب|

صدای شیعه: در آن هم برهه طاقت فرسا که مطابق و یکدست با بیست و همچنین سه سال شمسی زمان بود، رسول پهناور و بزرگ الهی صلی الله علیه و همچنین آله به توفیق حضرت رب الارباب موفّق به ابلاغ تمام واقعیت‌های ظاهری و همچنین باطنی اسلام شد.

اکنون از حج برمی‌گردد، تا یکی دو ماه باقیمانده عمر گرانمایه‌اش را سپری کرده به ملاقات حضرت محبوب نائل گردد.

در مرحله اوّل عقل سلیم حکم می‌کند که محصول زحمات طاقت‌فرسایش را که امتی مسلمان و همچنین جوون می باشد و همچنین هم چنین قرآن مجید را که سرمایه بی‌نظیر عالم ملکوت می باشد بدست کسی بسپارد که هم زیرا و به درستی که خود او شامل روحی بلند و همچنین قلبی سلیم و همچنین عقلی فعال و همچنین اراده‌ای الهی باشد و همچنین در مرحله بعد تمام معارف و همچنین آثار شرعی و همچنین به خصوص آیات کتاب چنین پیشامد جدید مهمی را اقتضا می‌کند، او در صورتی که دست به چنین برنامه جذاب و جالب و خوب خیلی زیاد مهمی نزند، امت را بعد از خود دچار اختلاف می‌کند و همچنین اختلاف، هزاران حادثه و همچنین پی‌آمد را به دنبال خود جهت امت خواهد آورد و همچنین از آن رهگذر ضربه‌های جبران ناپذیری به مسؤولیت او متوجه قرآن و همچنین جامعه اسلامی خواهد  گشت و همچنین جامعه او از انحراف مصون نخواهند ماند!

به همین خاطر در راه بازگشت از حجة الوداع غرق در آن اندیشه الهی می باشد که در بعدی نزدیک که خورشید جهان‌افروز وجودش در پس ابرهای تیره و همچنین تار مردن و مرگ از دیدگان پنهان خواهد شد، بعد از او چه کسی می‌تواند حافظ آن همه قوانین و همچنین سنن بوده، اداره کننده و همچنین رهبر توده عظیم انسانیت به سوی کمال و همچنین رستگاری باشد؟

آیا آن هم کس که بعد از او با پاک‌ترین سابقه قومی و همچنین نژادی و همچنین قبل نیالوده به شرک و همچنین گناه، وظیفه تهذیب اخلاق را به عهده خواهد گرفت کیست و همچنین فردی یا شخصی که در میان شهروندان و مردم شهر به حق و همچنین عدالت قضاوت می کند کدام می باشد؟

آیا آن هم فکر کردن و اندیشیدن کردن و اندیشیدن بلندی که از سرچشمه علم الهی سیراب خواهد شد، از آن همِ چه کسی می باشد و همچنین آن هم روح قوی و همچنین منطق بلیغی که انظار و افکار شهروندان و مردم شهر را به خداوند تبارک و تعالی و همچنین روز جزا سوق خواهد داد و همچنین در نشر تعلیمات دین و همچنین اعتلای اسلام حقیقی خواهد کوشید به کدام انسان واقعی متعلّق می باشد؟

آیا آن هم کس که بعد از او خواهد توانسته بود آیینه تمام‌نمای او در میان قوم باشد کیست؟

آیا آن هم عنصر شایسته‌ای که در ارحام و همچنین اصلاب پاک پرورش یافته، شامل سرشتی با صفا و همچنین روحی تابناک چونان خودش پذیرای حقایق می باشد پیشوای خلق خواهد بود؟

و همچنین سرانجام جانشین و همچنین خلیفه او کدام انسان کامل می باشد؟

هرچند جهت او همچنین از روز روشن آشکارتر می باشد که بعد از او سزاوار رهبری و همچنین پیشوایی کیست و همچنین خوب می‌داند که جامه امامت بر چه اندامی برازنده و همچنین رساست، با آن حال منتظر فرمان الهی می باشد و همچنین چشم به راه رسول پروردگار می باشد که به نص صریح خداوند آن موضوع را جهت اجتماع مسلمانان آشکار کند.

جهت او به سابقه قبلی نزول وحی، مسلم می باشد که پروردگارش در آن موضوع مهم او را بلاتکلیف نخواهد گذاشت و همچنین جهت پرورش درخت برومند و همچنین بارآور دین باغبانی کارآزموده و همچنین مجرّب و همچنین پرورش‌دهنده‌ای شایسته و همچنین کاردان انتخاب می کند، زیرا و به درستی که می‌داند منصب عالی خلافت مثل مقام شامخ نبوت موهبتی می باشد الهی و همچنین خداوند به اقتضای حکمت هر که را شایسته داند جهت آن هم برخواهد گزید و همچنین وظیفه مسلمانان را بعد از او همچنین در مورد امام و پیشوا و همچنین رهبر با نزول وحی معین می کند.

اینک به ناحیه‌ای نزدیک شده‌اند که «غدیرخم» نام دارد و همچنین آن جایگاهی می باشد که از آنجا راه اهل مدینه و همچنین مصریان و همچنین عراقیان از یکدیگر جدا می‌می شود.

پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله اکرم صلی الله علیه و همچنین آله هم چنان سرگرم اندیشه‌های خویش می باشد، دل بر مبدأ وحی گمارده و همچنین چشم به سوی ملکوت دوخته و همچنین با دیدگان دوست داشتنی و جذاب خود که دنیایی از عواطف و همچنین بشر دوستی و همچنین آثار جهان‌بینی در بردارد، به دامنه ابهام‌آمیز افق خیره می‌نگرد و همچنین گویی از مشرق انوار وحی منتظر فرمانی پهناور و بزرگ و همچنین امری خطیر می باشد.

انتظار محمّد چندان نمی‌پاید، خداوند خواسته حبیبش را برآورده آخرین و همچنین مهم‌ترین موضوع اساسی اسلام را که پیامبرش مدّت‌هاست چشم به راه اعلام آن هم از جانب خداست با فرستادن وحی آشکار می‌کند.

در آن گیرودار اطرافیان پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله صلی الله علیه و همچنین آله نیک می‌بینند که ناگهان چهره گردآلود او برافروخته می‌می شود، پلک‌هایش را برهم می‌گذارد، سنگینی مخصوصی بر او چیره می‌گردد دانه‌های عرق از پیشانی بلندش فرو می‌چکد و همچنین ناگهان زیرا و به درستی که کوهی در جای خود می‌ایستد و همچنین در آن حال کلماتی را زیر لب زمزمه می‌کند، آن حالت نزول وحی می باشد که به محمد دست داده می باشد.

به اشاره او شترش را می‌خوابانند، صدایش کم کم بلند می‌می شود، اطرافیانش به خوبی می‌شنوند که آن نغمه آسمانی را جبرییل امین فرشته وحی بر او نازل کرده می باشد با لهجه گیرا و همچنین محکم خویش تلاوت می‌کند:

 [یا أَیهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیک مِنْ رَبِّک و همچنینَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسال شمسیَتَهُ و همچنینَ اللَّهُ یعْصِمُک مِنَ النَّاسِ] «1».

ای پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله! آنچه از سوی پروردگارت [در مورد ولایت و همچنین رهبری علی بن أبی‌طالب امیرالمؤمنین علیه السلام] بر تو نازل شده ابلاغ کن؛ و همچنین در صورتی که انجام ندهی پیام خداوند تبارک و تعالی را نرسانده‌ای. و همچنین خداوند تبارک و تعالی تو را از [آسیب و همچنین گزند] شهروندان و مردم شهر نگه می‌دارد؛ قطعاً خداوند تبارک و تعالی تیم کافران را هدایت نمی‌کند.

فرشته وحی به امر خداوند به پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله صلی الله علیه و همچنین آله می‌گوید که آنچه در مورد ولایت و همچنین امامت و همچنین خلافت بلافصل علی بن ابی طالب علیه السلام و همچنین واجب بودن پیرویش بر هر فرد مسلمان بر او نازل شده می باشد به همه بگوید و همچنین به دستور خداوند پهناور و بزرگ علی را فرد شاخص و همچنین پایگاه عالی دین و همچنین رهبر مطلق مسلمانان جهان بگرداند.

توقف محمد همهمه‌ای در میان کاروانیان برپا ساخته می باشد، هیاهویی که با شیهه اسبان عربی و همچنین زنگ شتران قافله‌ها آمیخته می باشد، سرها از هرسو کشیده و همچنین جملاتی بین اشخاص رد و همچنین بدل می‌می شود:

چه اتفاقی افتاده می باشد؟

اینجا؟ اینجا که جای فرود آمدن نیست!

آن بیابان آتش‌زا که از تابش آفتاب سراسر آن هم زبانه می‌کشد در آن کوهسار تفتیده، در آن بیابان بی‌آب و همچنین علف، در اینجا چه می‌خواهند بکنند، جهت چه توقف کرده‌اند؟

کاش زودتر به راه ادامه دهیم شاید از نسیم دشت‌هایی که در پیش می باشد برخوردار شویم و همچنین به منزلگاه مناسبی برسیم.

آیا چه پیش آمده که محمد مهربان را وادار کرده می باشد ما را در آن سرزمین ملتهب و همچنین ظهر گرمابار امر به توقف دهد؟

آیا باز چه فرمانی از خداوند بر محمّد نازل گشته می باشد؟

در آن هنگام از جمعیتی که با پیغمبر اکرم صلی الله علیه و همچنین آله همراه‌اند جلودارانشان مسافتی از صحرای جحفه را پیموده‌اند و همچنین عقب‌داران هنوز با نقطه توقف او فاصله دارند، به فرمان پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله صلی الله علیه و همچنین آله آنان را که جلو رفته‌اند بازمی‌گردانند و همچنین آنان را که از عقب می‌رسند نگاه می‌دارند و همچنین محل اجتماع نزدیک بر که غدیر معین می‌گردد.

نبی اکرم صلی الله علیه و همچنین آله نماز ظهر را با اشخاص کاروان از مرد و همچنین زن بجای می‌آورند و همچنین بعد از فراغ از نماز جهت ابلاغ امر مهمّی که خداوند او را جهت آن هم مأمور به توقف در آن سرزمین کرده می باشد به وسیله منادیانی چند شهروندان و مردم شهر را خبر می‌دهد که همگی گرد او جمع شوند.

محمد بر جهاز به پا خاسته و همچنین در برابر دیدگان هزاران تن مسلمان چنین آغاز سخن می‌کند:

سپاس و همچنین ستایش مخصوص خداوند می باشد و همچنین ما از او کمک می‌خواهیم و همچنین به او ایمان می‌آوریم و همچنین بر او توکل می‌کنیم.

ما از بدی‌های نفس و همچنین زشتی‌های کردارمان به پروردگار خود پناه می‌بریم، او خداوندی می باشد که در صورتی که کسی را گمراه کند آن هم کس راهنمایی نمی‌یابد و همچنین در صورتی که کسی را هدایت کند آن هم کس گمراه‌کننده‌ای نخواهد داشت و همچنین من گواهی می‌دهم که معبودی نیست جز آفریدگار یکتا که بخشنده و همچنین مهربان می باشد و همچنین شهادت می‌دهم که محمد بنده و همچنین فرستاده اوست.

باری ای شهروندان و مردم شهر! خدای مهربان آگاه مرا خبر داده می باشد که عمر هر پیغمبر طبق سنّتی می باشد که از آن هم جهت می‌دانم نزدیک می باشد مرا داعی الهی و همچنین پیک اجل در رسد، من مسؤولم و همچنین تو نیز مسؤولیت دارید، از تو سؤال می‌کنم در پیشگاه خداوند، در مورد من چه خواهید گفت؟ آیا وظیفه رسالت را ادا کرده‌ام و همچنین تو را به راه راست و همچنین دین خداوند تبارک و تعالی فرا خوانده‌ام؟

شهروندان و مردم شهر یک آواز جواب دادند: ما گواهی می‌دهیم که تو همانا تبلیغ کرده‌ای و همچنین اندرز گفتی و همچنین فراوان کوشیده‌ای، خداوند به تو پاداش خیر دهد.

بار دیگر جهت توضیح و همچنین تأیید می‌گوید: آیا تو شهادت نمی‌دهید که معبودی جز خدای یکتا و همچنین بی‌همتا نیست و همچنین محمد بنده و همچنین رسول اوست و همچنین بهشت و همچنین دوزخ و همچنین مردن و مرگ و همچنین قیامت حق و همچنین مسلم می باشد و همچنین بدون شک و همچنین تردید خواهد آمد؟

باز همگی می‌گویند: چرا به آن‌ها گواهی می‌دهیم، پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله صلی الله علیه و همچنین آله در آن هم حال می‌گوید: خداوندا! گواه باش. سپس گفتارش را چنین ادامه می‌دهد: همگی سخن مرا می‌شنوند؟

آری.

بدانید: من در رستاخیز پیش از تو کنار حوض کوثر می‌رسم، تو بر من وارد خواهید شد و همچنین آن هم حوضی می باشد پهناور که بر لب جام‌های بی‌شماری می باشد.

اکنون که داستان چنین می باشد و همچنین روز پاداشی در پیش و همچنین می‌بایست روز قیامت به پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله خود ملحق شوید ببینید، نگاه کنید که در مورد دو شی‌ء گرانقدر و همچنین دو جانشینی که میان تو می‌گذارم چگونه رفتار می‌کنید؟!

در آن هنگام از میان انبوه جمعیت فردی یا شخصی فریاد می‌کشد: ای محمّد آن دو جانشین که می‌گویی چیست؟ پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله صلی الله علیه و همچنین آله پاسخ می‌دهد:

کتاب خداوند که رشته‌ای می باشد پیوسته از یک سر به دست اوست و همچنین از سر دیگر به دست تو، پس به کتاب خداوند تبارک و تعالی چنگ زنید و همچنین عترت و همچنین خانواده من.

پروردگار مهربان آگاه مرا خبر داده می باشد که آن دو شی‌ء گران ارجقرآن مجید و همچنین عترت من هرگز از یکدیگر جدا نخواهند گشت تا  در قیامت پهلوی کوثر بر من وارد شوند و همچنین من نیز همین را آرزو داشته از خداوند پهناور و بزرگ درخواست کرده‌ام، پس به تو سفارش می‌کنم که آن دو امانت گرانمایه و همچنین پرارج را پشت سر مگذارید که به هلاکت و همچنین شقاوت خواهید رسید و همچنین از آن هم دو نیز فاصله مگیرید که سرانجامی بد خواهید داشت.

در هر صورت کلام نبی اکرم صلی الله علیه و همچنین آله و همچنین طنین آهنگ محکم و همچنین رسای او در فضای دره غدیر هم زیرا و به درستی که نواهای آسمانی دل‌ها را می‌لرزاند و همچنین مانند آب زلالی جان‌های ملتهب را خنک و همچنین شادمان می‌ساخت.

خطبه آن هم حضرت نزدیک به چهار ساعت طول کشید و همچنین در فاصله آن مدت مسائل مختلفی را یادآور شد و همچنین آیات بسیاری از قرآن را به  مناسبت مباحث و مطالب خود خواندن و قرائت کرد، سپس اندکی درنگ نمود و همچنین در حالی که به اطراف خود در میان توده شهروندان و مردم شهر می‌نگریست به آواز بلند علی را نزد خود فرا خواند و همچنین او را ابتدا یک پله پایین‌تر از خویش بر فراز منبر نشاند و همچنین خطاب به جمعیت کرده چنین گفت:

ای تیم مسلمانان! به تا حال سه نوبت جبرییل امین از جانب خداوند به من وحی آورد که تمام انبیای پیش از تو خلفا و همچنین جانشینان خود را معرفی کرده‌اند و همچنین زیرا و به درستی که در آن روز ولایت و همچنین امامت علی از طرف آفریدگار کائنات بر تمام موجودات عالم عرضه شده می باشد تو نیز بایستی و حتما ولایت و همچنین پیشوایی او را به شهروندان و مردم شهر ابلاغ کنی.

ولی زیرا و به درستی که می‌دانم منافق خیلی زیاد و همچنین مؤمن یکدل کم می باشد در اجرای آن فرمان خداوند سه مرتبه عذر آوردم تا آن آیه: [یا أَیهَا الرَّسُولُ] «2» هم اکنون بر من نازل شد و همچنین مرا مجبور کرد تا تو را آگاه کنم که خلیفه و همچنین مولا و همچنین امیر بعد از من علی می باشد.

سپس پیشوای اسلام با وجود کهولت سن و همچنین خستگی سفر کمربند علی را گرفت و همچنین با نیرویی فوق‌العاده او را بر فراز سر بلند کرد و همچنین در حالی که زانوهای علی محاذی با سینه پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله صلی الله علیه و همچنین آله قرار گرفت و همچنین سپیدی زیر بغل او نمایان شد آن هم گاه به دنبال سخنان خود چنین فرمود:

ای شهروندان و مردم شهر! از تو می‌پرسم: نسبت به مؤمنان حتی از خودشان سزاوارتر به تصرف در مسائل و همچنین سنجش مصلحت‌ها کیست؟

شهروندان و مردم شهر یک آواز جواب دادند: خداوند تبارک و تعالی و همچنین رسول داناترند.

آیا من سزاوارتر به تو از خود تو نیستم؟ چنین می باشد.

آن هم گاه منشور آسمانی خلافت را خواند:

مَنْ کنْتُ مَو همچنینْلاهُ فَهذا عَلِی مَو همچنینْلاهُ اللّهُمَّ والِ مَنْ والاهُ و همچنینَعادِ مَنْ عاداهُ

و همچنینَانْصُرْ مَنْ نَصَرَهُ و همچنینَاخْذُلْ مَنْ خَذَلَهُ.

هرکس من مولای اویم، علی مولای اوست، پروردگارا! دوستی کن با آن هم کس که علی را دوست دارد و همچنین پیرو باشد، دشمن بدار آن هم را که علی را دشمن بدارد! یاری کن هرکس یاریش کند یاری مکن کسی را که بی‌یاریش گذارد.

پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله عزیز صلی الله علیه و همچنین آله نزدیک به یک ساعت علی را هم چنان بر سر دست داشت و همچنین با تمام خصوصیات و همچنین مشخصات به شهروندان و مردم شهر معرفی کرد، پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله صلی الله علیه و همچنین آله ضمن بیاناتش در حدود هفتاد و همچنین سه مرتبه شهروندان و مردم شهر را به عنوان معاشر الناس مورد خطاب قرار داد و همچنین آنان را از مخالفت با علی ترسانید و همچنین پی در پی مخالفان او را به عذاب دردناک ابدی و همچنین قهر و همچنین خشم خداوندی بیم داد و همچنین جهت دوستانش سعادت جاودانی و همچنین بهشت موعود را ضمانت کرد و همچنین همی یادآور شد که در پیروی علی بزرگی و همچنین سیادت مسلمانان مصون می‌ماند و همچنین اعتلای جهانی دین اسلام مسلم می باشد و همچنین گرنه جز تباهی و همچنین فساد اجتماع و همچنین روش‌های غلط و همچنین دوری از علوم قرآن و همچنین محروم و بی بهره از تربیت صحیح چیز دیگر عایدشان نخواهد گشت.

رسول الهی صلی الله علیه و همچنین آله طی آن سخنرانی چند ساعته خود حجت را بر امت تمام کرد و همچنین موضوع خطیر خلافت و همچنین امامت را از جانب خداوند به شهروندان و مردم شهر ابلاغ نمود، تا آنجا که خطبه او به پایان نزدیک شد و همچنین هنوز دریای جمعیت احاطه‌اش کرده بود که فرشته وحی آن آیه را فرود آورد و همچنین او را مأمور ساخت که جهت شهروندان و مردم شهر بخواند:

[الْیوْمَ أَکمَلْتُ لَکمْ دِینَکمْ و همچنینَ أَتْمَمْتُ عَلَیکمْ نِعْمَتِی و همچنینَ رَضِیتُ لَکمُ الْإِسْلامَ دِیناً] «3».

امروز [با نصبِ علی بن ابی‌طالب به ولایت، امامت، حکومت و همچنین فرمانروایی بر امت] دینتان را جهت تو کامل، و همچنین نعمتم را بر تو تمام کردم، و همچنین اسلام را برایتان به عنوان دین پسندیدم.

سپس با صدایی که گویی از اعماق طبیعت بر می‌خاست فریاد کشید «اللّه اکبر» دین کامل گشت، نعمت خداوند اتمام پذیرفت و همچنین پروردگار به رسالت من و همچنین امامت علی بعد از من خشنود شد.

آن هم گاه در برابر تیمی متجاوز از صد و همچنین بیست هزار فرد یا شخص مسلمان از منبر فرود آمد در نوعی حالت که به قول یکی از فصحای عرب که در آن هم روز حاضر بود، محمّد در حال پایین آمدن به قدری شادمان و همچنین فرحناک بود که گفتی مهم‌ترین وظیفه را انجام داده و همچنین پهناور و بزرگ‌ترین فرمان الهی را ابلاغ کرده می باشد.

بدین ترتیب فصل نوینی در تاریخ اسلام گشوده شد؛ زیرا با شخصیت‌ترین مرد نامی دنیای اسلام یعنی فاتح جنگ‌های خیبر و همچنین بدر و همچنین خندق، یار وفادار و همچنین شجاع رسول خداوند تبارک و تعالی صلی الله علیه و همچنین آله و همچنین پسر عم و همچنین داماد او، درِ شهرستان علم نبوی و همچنین مجسّمه تمام‌نمای اخلاق نبی معظم صلی الله علیه و همچنین آله، از امروز تاج امامت را به فرمان پروردگار عالمیان به ابلاغ رسولش بر سر می‌گذارد و همچنین منبر و همچنین محراب پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله صلی الله علیه و همچنین آله بدو تفویض می‌گردد.

آری، او شایسته‌ترین انسانی می باشد که سزاوار می باشد بر کرسی جانشین نبی اکرم صلی الله علیه و همچنین آله جای گیرد و همچنین بر مسند رهبری مسلمانان تکیه زند.

علی به پیشوایی مسلمانان برگزیده شد، چه مژده‌ای پهناور و بزرگ و همچنین چه انتخابی شایسته.

در آن هنگام دسته دسته شهروندان و مردم شهر به حضورش می‌رسیدند و همچنین دست مردانه او را به عنوان پیشوایی خویش می‌فشردند.

رؤسای قبایل، سران عشایر و همچنین طوایف و همچنین بزرگان مهاجر و همچنین انصار به خدمتش بار می‌یافتند و همچنین رهبریش را تهنیت می‌گفتند.

افرادی هم زیرا و به درستی که ابوبکر بن ابی‌قحافه، طلحه، زبیر و همچنین عمر بن خطاب از امامتش اظهار خوشوقتی می‌کردند!

مخصوصاً ابوبکر و همچنین عمر به او همچنین چنین اظهار می‌کردند:

به به ای پسر ابوطالب! تهنیت باد تو را که مولای ما و همچنین مولای هر مرد و همچنین زن مؤمن شدی.

حسّان شاعر معروف پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله صلی الله علیه و همچنین آله می‌گفت:

ای بزرگان قریش! من بعد از بیعت در حضور پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله صلی الله علیه و همچنین آله گواهی می‌دهم که ولایت و همچنین امامت علی ثابت شد، آن هم گاه به عرض رسول اسلام صلی الله علیه و همچنین آله رسانید که اجازه دهید اشعاری در مورد علی بگویم و همچنین تو بشنوید، با کسب اجازه از رسول اسلام صلی الله علیه و همچنین آله قصیده شیوایی آن هم هنگام به مبارکی آن هم روز فرخنده سرود و همچنین در برابر جمع خواند و همچنین در آن هم قصیده گفت:

ینادیهِمْ یوْمَ الْغَدیرِ نَبِیهُمْ بِخُمٍّ و همچنینَاسْمَعْ بِالرَّسولِ مُنادِیا فَقالَ: فَمَنْ مَو همچنینْلاکمُ و همچنینَنَبِیکمُ فَقالوا و همچنینَلَمْ یبْدوا هُناک التَّعامِیا الهُک مَو همچنینْلانا و همچنینَانْتَ نَبِینا و همچنینَلَمْ تَلْقَ مِنّا فِی الْو همچنینِلایةِ عاصِیا فَقالَ لَهُ قُمْ یا عَلِی فَانَّنی رَضیتُک مِنْ بَعْدی اماماً و همچنینَهادِیا فَمَنْ کنْتُ مَو همچنینْلاهُ فَهذا و همچنینَلِیهُ فَکونوا لَهُ اتْباعَ صِدْقٍ مُوالِیا هُناک دَعَا اللّهُمَّ والِ و همچنینَلِیه و همچنینَکنْ لِلَّذی عادی عَلِیا مُعادِیا

مضمون آن اشعار به فارسی چنین می باشد:

پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله صلی الله علیه و همچنین آله روز غدیر به آواز رسا آنان را فراخواند و همچنین شگفتا! چگونه گفتارش را به گوش همگان رسانید.

همانا فرشته وحی به امر خداوند بر او نازل شد که تو در پناه آفریدگاری از دشمنان مترس و همچنین امر ولایت را که خداوند تبارک و تعالی بر تو نازل کرده ابلاغ کن.

او در کنار بر که غدیر بپا ایستاد و همچنین دست علی را گرفت و همچنین بلند کرد و همچنین به آوازی بلند از شهروندان و مردم شهر پرسید:

سرپرست تو و همچنین سزاوار تو کیست؟ پیشوا و همچنین راهنمایتان چه کسی می باشد؟ در آنجا همه بدون هیچ‌گونه ابهامی گفتند: خدای تو مولای ماست و همچنین تو پیغمبر و همچنین رهبر ما هستی و همچنین هرگز کسی نسبت به تو عصیان نخواهد ورزید و همچنین از گفته تو سر باز نخواهد زد.

آن هم گاه به علی گفت: برخیز و همچنین در برابر شهروندان و مردم شهر بایست، زیرا و به درستی که همانا دوست دارم و همچنین خشنودم که تو بعد از من امام و پیشوا و همچنین رهبر باشی، پس هر کس من مولای اویم همانا آن علی مولا و همچنین ولی اوست و همچنین تو ای مسلمانان! نسبت به علی یارانی وفادار و همچنین صادق باشید و همچنین از سر صدق و همچنین دوستی او را یاری کنید.

در آنجا دعا کرد که خداوندا! دوست علی را دوست بدار و همچنین با آن هم کس که با علی

دشمنی کند دشمن باش «4».

 

اسناد حدیث غدیر نزد بزرگان اهل سنت

حدیث غدیر را به عنوان آیینه منعکس کننده خلافت و همچنین امامت و همچنین رهبری علی علیه السلام از روز غدیر راویان و همچنین محدثان و همچنین مورخان و همچنین مفسران و همچنین ادیبان و همچنین حکیمان و همچنین شاعران تا به امروز در مهم‌ترین کتب خود نقل کرده و همچنین در محور آن حدیث کتبی گران و همچنین جاوید نوشته‌اند.

شمار آن راویان و همچنین بازگوکنندگان و همچنین کتب آنان متجاوز از هفتصد فرد یا شخص می باشد که در مستدرکات و همچنین اضافات «الغدیر» علامه امینی آمده می باشد.

مورخان اهل سنت

نام وفات‌کتاب

حافظ بلاذری ۲۷۹ انساب الاشراف

حافظ طبری ۳۱۰ الولایة فی طرق حدیث الغدیر

حافظ ابن زولاق مصری ۳۸۷ تاریخ ابن زولاق

حافظ خطیب بغدادی ۴۶۳ تاریخ بغداد

حافظ ابن عبد البرّ قُرطُبی ۴۶۳ الاستیعاب

ابوالفتح شهرستانی ۵۴۸ المِلَل والنحل

حافظ ابن عساکر دمشقی ۵۷۱ التاریخ الکبیر

یاقوت حموی ۶۲۶ معجم الادباء

حافظ ابوالحسن ابن اثیر ۶۳۰ اسد الغابة

ابن خلّکان ۶۸۱ وفی‌ات الاعیان

زین الدین شافعی ۷۴۹ تتمة المختصر

حافظ ابن کثیر شامی ۷۷۴ البدایة و همچنین النهایة

ابن خلدون اشبیلی ۸۰۸ مقدمة التاریخ

ابن حجر عسقلانی ۸۵۲ الاصابة

نورالدین سمهودی ۹۱۱ جواهر العقدین

ابوالعباس قرمانی ۱۰۱۹ خبرهای جدید الدول

نورالدین حلبی ۱۰۴۴ سیرة الحلبیه

ابوالعرفان صبان ۱۰۲۶ اسعاف الراغبین

زینی دحلان مکی ۱۳۰۴ فتوحات الاسلامیه

شیخ یوسف نبهانی معاصر شرف المؤبّد

محدّثان

نام وفات‌کتاب

محمد بن مسلم زُهری ۱۲۴ اسد الغابة

حافظ ابوهشام ۱۳۳ مسند احمد

یحیی بن سعید تَیمی ۱۴۵ زین الفتی

حافظ عبدالملک عرزمی ۱۴۵ مسند احمد

حافظ ابو عروه ازدی ۱۵۳ البدایة و همچنین النهایة

حافظ شعبة بن حجاج ۱۶۰ البدایة و همچنین النهایة

حافظ ابو یوسف سَبیعی ۱۶۲ کفایة الطالب

حافظ ابو سلمه بصری ۱۶۷ مسند احمد

حافظ ابو عبدالرحمن مصری ۱۷۴ البدایة و همچنین النهایة

حافظ ابو هشام خارفی ۱۹۹ مسند احمد

حافظ ابو احمد زبیری ۲۰۳ مسند احمد

حافظ ابو زکریا قرشی ۲۰۳ البدایة و همچنین النهایة

محمد بن ادریس شافعی ۲۰۴ نهایة ابن اثیر

حافظ ابو عمرو فزاری ۲۰۶ مسند احمد

حافظ عبدالرزاق صنعانی ۲۱۱ البدایة و همچنین النهایة

حافظ ابو محمد انماطی ۲۱۷ الکشف و همچنین البیان

احمد بن حنبل ۲۴۱ مسند و همچنین مناقب

حافظ بخاری ۲۵۶ تاریخ بخاری

حافظ ابن ماجه ۲۷۳ سنن ابن ماجه

حافظ ترمذی ۲۷۹ صحیح ترمذی

حافظ نسایی ۳۰۳ خصایص و همچنین سنن

حافظ ابویعلی موصلی ۳۰۷ مسند الکبیر

حافظ ابوالقاسم بَغَاو همچنین ۳۱۷ معجم الحدیث

ابوبِشر دولابی ۳۲۰ الکنی و همچنین الاسماء

حافظ ابو جعفر طحاوی ۳۲۱ مشکل الآثار

حافظ ابوالقاسم طبرانی ۳۶۰ معجم الکبیر

حافظ ابن بطّه عُکبری ۳۸۷ الابانه

حافظ ابوبکر احمد فارسی ۴۰۷ ما نزل من القرآن فی امیرالمؤمنین

حافظ ابوبکر بیهقی ۴۵۸ سنن الکبری

ابن مغازلی ۴۸۳ المناقب

حافظ ابو سعد سمعانی ۵۶۲ فضایل الصحابة

حافظ ضیاء الدین مقدسی ۶۴۳ فصول المختاره

حافظ گنجی شافعی ۶۵۸ کفایة الطالب

حافظ نَو همچنینَاو همچنین ۶۷۶ ریاض الصالحین

حافظ محب الدین طبری ۶۹۶ ریاض النضره

شیخ الاسلام حموینی ۷۲۲ فرائد السمطین

حافظ ابوالحجاج شافعی ۷۴۲ تحفة الاشراف

حافظ جمال الدین زرندی حدود ۷۵۰ نظم دُرَر السِّمطین

ابن شهاب همدانی ۷۸۶ مودّة القربی

حافظ ابوالحسن هیثمی ۸۰۷ مجمع الزوائد

ابو عبداللّه وشتانی ۸۲۷ شرح صحیح مسلم

قاضی بدرالدین عینی ۸۵۵ عمدة القاری

ابو عبداللّه سَنوسی ۸۹۵ شرح صحیح مسلم

ابو العباس قسطلانی ۹۲۶ مواهب

متقی هندی ۹۷۵ کنز العمّال

جمال الدین شیرازی ۱۰۰۰ الاربعین

قاری هروی ۱۰۱۴ المِرقاة

زین الدین مناوی ۱۰۳۱ فیض القدیر

شهاب الدین خفاجی ۱۰۶۹ نسیم الریاض

برهان الدین مصری ۱۱۰۶ فتوحات وهبیه

ابن حمزه حرّانی ۱۱۲۰ البیان و همچنین التعریف

ابو عبداللّه زرقانی مصری ۱۱۲۲ شرح مواهب

شیخ محمد بیرونی شافعی ۱۲۷۶ اسنی المطالب

حافظ ناصر السنة معاصر تشنیف الآذان

 

مفسران، عقاید شناسان و همچنین سایر دانشمندان

نام وفات‌کتاب

قاضی ابوبکر باقلانی ۴۰۳ التمهید

ابو اسحاق ثعلبی ۴۲۷ الکشف و همچنین البیان

ابوالحسن واحدی ۴۶۸ اسباب النزول

ابن سعدون قرطبی ۵۶۷ التفسیر الکبیر

فخر رازی ۶۰۶ مفاتیح الغیب

قاضی بیضاوی ۶۸۵ طوالع الأنوار

سعد الدین فرغانی حدود ۷۰۰ شرح قصیده تائیه

قاضی عبدالرحمن ایجی ۷۵۶ المواقف

سعد الدین تفتازانی ۷۹۲ شرح المقاصد

نجم الدین ابن عجلون ۸۷۶ بدیع المعانی

علاء الدین قوشجی ۸۷۹ شرح التجرید

شربینی قاهری ۹۷۷ السراج المنیر

عبدالحق دهلوی ۱۰۵۲ لمعات

حامد عمادی دمشقی ۱۱۷۱ الصلاة الفاخره

عبدالعزیز دهلوی ۱۱۷۶ ازالة الخفا

قاضی محمد شوکانی ۱۲۵۰ فتح القدیر

مولوی محمد سالم سده ۱۳ اصول الایمان

شیخ محمد عبده مصری ۱۳۲۳ المنار

آلوسی بغدادی ۱۳۲۴ نثر اللآلی

دکتر احمد فرید رفاعی معاصر تعلیقات معجم الادباء

دکتر احمد زکی مصری معاصر تعلیقات اغانی

استاد احمد نسیم مصری معاصر تعلیقات دیوان مهیار

استاد رافعی مصری معاصر شرح هاشمی‌ات کمیت

استاد محمد شاکر نابلسی معاصر شرح هاشمی‌ات

استاد عبدالفتاح مقصود معاصر تقریظ الغدیر

دکتر صفا خلوصی معاصر تقریظ الغدیر

 

اسناد حدیث غدیر نزد بزرگان شیعه

و همچنین اینک ناقلان حدیث غدیر و همچنین نص پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله صلی الله علیه و همچنین آله بر رهبری و همچنین امامت مولا علی از بزرگان شیعه:

ابوعبداللّه محمد بن احمد مفجّع

ابوجعفر محمد بن جریر بن رستم

شیخ شیعه ابوجعفر الصدوق

شریف رضی صاحب «نهج البلاغة»

معلم امت شیخ مفید

شریف مرتضی علم الهدی

شیخ عبیداللّه بن عبداللّه

شیخ طوسی

ابوالفتوح خزاعی رازی

شیخ فتّال نیشابوری

ابوعلی فضل بن حسن طبرسی

ابن شهرآشوب

ابو زکریا یحیی بن حسن حلّی

رضی الدین علی بن طاووس

بهاء الدین اربلی

عماد الدین طبری

شیخ یوسف بن ابی حاتم شامی

قاضی نوراللّه مرعشی

مولانا المحقق ملّا محسن فیض کاشانی

بحرانی صاحب «الحدائق» «5».

و همچنین صدها فرد یا شخص دیگر از محدثان و همچنین مورخان و همچنین مفسران و همچنین عقایدشناسان شیعه که کتب آنان در آن باره در صورتی که یک جا جمع می شود کتابخانه عظیمی خواهد شد.

جهت من تعجب‌آور می باشد که با بودن هزاران راوی در آن خبر عظیم و همچنین هزاران کتاب موثق و همچنین مطمئن و همچنین صحیح در آن داستان و همچنین از همه مهم‌تر با بودن آیاتی در قرآن در امر رهبری و همچنین امامت و همچنین به خصوص شرایط الهی آن هم، چرا تیمی کثیر از امت اسلام به رهبری و همچنین  پیشوایی غیر علی و همچنین فرزندان معصوم او گردن نهاده و همچنین از صراط مستقیم حضرت حق منحرف شده‌اند؟!!

در صورتی که بعد از درگذشت پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله، حکومت و همچنین ولایت و همچنین رهبری امت به دست علی علیه السلام قرار می‌گرفت، بدون شک بعد از مردن و مرگ پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله تا به امروز ملّت اسلام آن همه دچار بلا و همچنین مصیبت نمی‌شدند و همچنین احزابی زیرا و به درستی که سقیفه و همچنین گروه و حزب اموی و همچنین عباسی و همچنین عالمان درباری و همچنین حکومت‌های بی‌دین و همچنین بی‌بند و همچنین بار بر سر شهروندان و مردم شهر مسلمان مسلّط نمی‌گشتند و همچنین پدیده‌ای کثیف به نام استعمار و همچنین استثمار به جان و همچنین ناموس و همچنین فرهنگ ملّت‌ها حاکم نمی‌گشت!!

در صورتی که می‌گذاشتند حضرت مولی الموحدین که اعلم و همچنین اشجع و همچنین اتقی و همچنین اعدل و همچنین اعبد و همچنین ازهد امت بود آن هم طوری که رسول اکرم صلی الله علیه و همچنین آله از جانب حق او همچنین را به زمامداری معرفی کرد زمام مسائل را به دست می‌گرفت به حق حق قسم! امروز در کره زمین ملّتی به جز ملت اسلام و همچنین فرهنگی به جز فرهنگ قرآن حاکم نبود، ولی باید توجه داشت افسوس که دنیاپرستان جهت ریاست چند روزه با کنار زدن  علی، جهان بشریت را تا ظهور مهدی از فیوضات الهیه و همچنین خیر دنیا و همچنین آخرت محروم کردند!

 

ترجمه خطبه شقشقیه

حضرت علی علیه السلام که واجد تمام شرایط رهبری بود و همچنین لیاقت آن هم وجود مقدس را جهت امر امامت خدای پهناور و بزرگ امضا کرده بود، درد جانگداز غارت حکومت و همچنین ولایت را به دست آنان که از اوصاف امامت عاری بودند و همچنین عملشان سخت‌ترین ضربه را به پیکر اسلام و همچنین وحدت امت تا قیامت زد، در خطبه شقشقیه که علمای اهل سنت و همچنین شیعه در معتبرترین کتب خود نقل کرده‌اند بازگو می‌کند، چه نیکوست که در ترجمه آن خطبه دقّت می شود. تا بدانید دخالت غیر متخصص در مسائل الهی و همچنین انسانی و همچنین به خصوص امر حکومت و همچنین ولایت چه بلای غیر قابل جبرانی می باشد!

به خداوند تبارک و تعالی آن هم کس که جامه خلافت بر اندام ناموزون خود آراسته بود، خوب می‌دانست که آن پیراهن تنها بر اندام من رسا و همچنین موزون می باشد.

او خوب می‌دانست که فلک امامت بی‌محور وجودم نمی‌گردد و همچنین آن آسیاب تا با دست من نگردد کار نخواهد کرد.

من آن هم کوه بلندم که نهرهای فضایل و همچنین علوم از آغوشم سیل آسا فرو می‌ریزند و همچنین مرغزار زندگی را که در پناه من دامن گسترده می باشد سرسبز و همچنین سیراب می‌سازد.

من آن هم کوه بلندم که پرندگان بلندپرواز بر قلّه‌ام نتوانند آشیان گیرند و همچنین اوجی بدین عظمت و همچنین اعتلا را با بال‌های خسته خود بپیمایند.

مع هذا از غوغای اجتماع کناره گرفتم و همچنین دامن از کنار آلوده‌دامنان در کشیدم و همچنین در کنج عزلت گاهی می‌اندیشیدم که یک تنه از جای برخیزم و همچنین با دست تنها حق خویش را از آن هم قوم ناحق باز گیرم یا بر آن عظمت سنگین که کودکان را پیر می‌سازد و همچنین پیران را به ستوه می‌اندازد و همچنین مؤمن را تا دم مردن و مرگ رنجور می‌دارد صبر کنم.

آری، صبر کردم ولی باید توجه داشت آن هم چنان که احساس می‌کردم خار در دیده و همچنین استخوان در گلو دارم.

میراث من هم چنان در کف غارتگران ماند، تا او نخستین غارتگر آن میراث بود دیده از جهان فروبست ولی در آخرین لحظه حق مرا به دوم واگذاشت.

در اینجا حضرت مولا به شعر اعشی مثل می‌زند:

آن زندگی که اکنون بر پشت شتر می‌گذرانم با زندگی حیان برادر جابر قابل مقایسه نیست.

یعنی در عهد رسول اکرم صلی الله علیه و همچنین آله از اصحاب عموماً عزیزتر و همچنین شریف‌تر بودم ولی بعد از وفات رسول الهی «اعشی همدان» شدم که مجبورم با شتربانی و همچنین عذاب سفر بسازم.

مایه شگفتی آن می باشد که ابوبکر تا زنده بود می‌گفت:

اقیلوُنی فَلَسْتُ بِخَیرِکمْ و همچنینَعَلی فیکمْ «6».

رها کنید مرا مادامی که علی در میان شماست بهتر از تو نیستم.

ولی دم مردن و مرگ عروس خلافت را علی رغم شرع در آغوش عمر انداخت.

هنوز خود پستان آن شتر را به دهان داشت که عمر را هم در کنار خود نشانید و همچنین پستان دیگر را به دهان او گذاشت!!

به دهان مردی ناستوده گوی و همچنین درشت خوی.

خلافت را به کسی واگذاشت که پی در پی لغزش می‌کرد و همچنین پی در پی پوزش می‌خواست.

مردی که هم زیرا و به درستی که شتری سرکش و همچنین نافرمان بود، آن هم کس که بر آن شتر نشسته بود در کار خویش در می‌ماند؛ زیرا نمی‌دانست با آن شتر خیره‌سر که رشته مهار از بینی‌اش قبل چه روشی به پیش بگیرد.

در صورتی که عنان او را فرو پیچد سوراخ بینی‌اش پاره می شود و همچنین در صورتی که به حال خویش آزادش بگذارد از پرتگاه فرو افتد.

ملّت بدبخت اسلام به دردهای بی‌درمانی دچار شده بود!

آن دردهای بی‌درمان انحراف او بود، تلوّن او بود، اشتباه او بود، حرکت عرضی او بود که راه زندگی را بجای طول از عرض می‌پیمود، تا سرانجام عمر او هم به سر آمد و همچنین روزگار او هم به سر رسید و همچنین من در طی آن روزها و همچنین روزگارها هم چنان بردبار بودم و همچنین با شدّت محنت می‌ساختم.

عمر در انتهای روزگار خود منبر خلافت را به شورایی سپرد که مرا هم یک تن از افراد شورا پنداشت.

چه شورای شوریده و همچنین رسوایی بود.

من که نخستین شخصیت آن قوم ابوبکر را شایسته میدان خود نمی‌شمردم در کنار جمعی فرومایه قرار گرفتم ولی باز هم به حوادث تسلیم شدم و همچنین با اصحاب شورا در نشیب و همچنین فراز همگامی کردم.

یکی به سوی دوست خود خزید و همچنین غیره ای داماد خود را به سوی خود کشید و همچنین بالأخره پای هوا و همچنین هوس به میان آمد و همچنین همای خلافت بر سر عثمان سایه افکند.

او با غرور و همچنین خودپسندی بر پای خاست و همچنین بنی‌امیه نیز به هوایش از جای جستند و همچنین به جان بیت المال افتادند!!

هم زیرا و به درستی که شتری که علف‌های بهاری را آگنده دهان بلع می‌کند، آن قوم دهان از مال خداوند تبارک و تعالی و همچنین خون بندگان خداوند تبارک و تعالی آگنده بودند و همچنین همی خواستند جهان را یک باره فرو بلعند، تا عاقبت رشته‌هایش از هم گسیخت و همچنین کردار ناهنجارش روز را در چشمش سیاه و همچنین روزگار را بر او همچنین تباه ساخت.

در آن هنگام ازدحام شهروندان و مردم شهر هم زیرا و به درستی که یال کفتار به سوی من تکان خورد و همچنین از چهار جانب مرا چنان در میان فشردند که دو پهلویم درد گرفت و همچنین همی ترسیدم پسران جوان پیغمبر حسن و همچنین حسین در زیر پای شهروندان و مردم شهر لگدمال شوند.

شهروندان و مردم شهر هم زیرا و به درستی که گله گوسپند در کنارم انبوه شده بودند و همچنین بدین ترتیب مرا بر منبر خلافت نشانیدند، ولی باید توجه داشت مقرون با قیام من جمعی بیعت مرا درهم شکستند و همچنین جمع دیگر از دین به در رفتند و همچنین تیم سوم به نام قرآن به قرآن پشت کردند و همچنین با من به لجاج و همچنین عناد  پرداختند.

آن هم چنان که گویی گفتار خداوند تبارک و تعالی را در ذکر حکیم نشنیده‌اند آنجا که می‌گوید:

 [تِلْک الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُها لِلَّذِینَ لا یرِیدُونَ عُلُو همچنینًّا فِی الْأَرْضِ و همچنینَ لا فَساداً و همچنینَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِینَ] «7».

آن هم سرای [پرارزش] آخرت را جهت افرادی قرار می‌دهیم که در زمین هیچ برتری و همچنین تسلّط و همچنین هیچ فسادی را نمی‌خواهند؛ و همچنین سرانجام [نیک] جهت پرهیزکاران می باشد.

آری، شنیده‌اند و همچنین به خاطر سپرده‌اند، ولی باید توجه داشت دنیا با زیورها و همچنین زینت‌های فریبای خود در برابرشان به جلوه افتاد و همچنین دل هوسناکشان را از کف ربود.

به آن هم خداوند تبارک و تعالی که دانه را بشکافد و همچنین هسته وجود بشر را در موج خون بپروراند قسم یاد می‌کنم، در صورتی که ظلم ظالم و همچنین رنج مظلوم در میان نبود و همچنین من خویشتن را محکوم نمی‌یافتم که اساس ستم را به هم بشکنم و همچنین ستمدیدگان را از بند غم آزاد سازم، هرگز پای بر آن منبر نمی‌نهادم، مهار آن شتر را به پشتش رها می‌ساختم و همچنین نوبت خود را به چهارمین غارتگر وامی‌گذاشتم، در آن هنگام آشکارا می‌دیدید که دنیای تو با همه رنگ و همچنین نیرنگ و همچنین زیب و همچنین زیورش در چشم علی از آب بینی گوسفند هم ناچیزتر می باشد «8».

علی مرتضی در خطبه شقشقیه آشکارا به تجاوز خلفا اعتراض می‌کند، آشکارا از انحراف و همچنین انحطاطشان سخن می‌گوید و همچنین لغزش جبران ناپذیرشان را با لطایف ادبی از پرده به در می‌کشد.

آن هم‌ها که سعی می‌کنند علی را در برابر شیوخ ثلاثه خاضع و همچنین راضی جلوه بدهند، حتماً از خطبه شقشقیه شرم خواهند برد و همچنین بر آن هم دست ناپاک که میان ملّت اسلام سنگ تفرقه افکند نفرین خواهند فرستاد.

 

پی نوشت ها:

 

______________________________
(۱)-
مائده (۵): ۶۷۷.

(۲)- مائده (۵): ۶۷.

(۳)- مائده (۵): ۳.

(۴)- بحار الأنوار: ۲۱/ ۳۸۸، باب ۳۶؛ حساس‌ترین فراز تاریخ: ۲۷.

(۵)- به الغدیر: ۲/ ۳۴ و همچنین «حساس‌ترین فراز تاریخ» رفت و آمد و مراجعه نمایید.

(۶)- بحار الأنوار: ۲۹/ ۵۱۹؛ شرح نهج البلاغة: ۱/ ۱۶۹.

(۷)- قصص (۲۸): ۸۳.

(۸)- نهج البلاغة: خطبه ۳.

 

منابع:

کتاب: عرفان اسلامی، ج ۱۱

نوشته: استاد حسین انصاریان

انتهای پیام

خلافت بلا فصل امیر مؤمنان علی علیه السلام در تاریخ ۱۹۷۰-۰۱-۰۱ ۰۳:۳۰:۰۰ نشر یافته شده شده می باشد

پاسخ بدهید

ایمیلتان منتشر نمیشودفیلدهای الزامی علامت دار شده اند *

*

خرید vps خرید vps ارزان خرید سرور مجازی خرید سرور مجازی ارزان خرید وی پی اس خرید وی پی اس ارزان خرید فیلترشکن خرید vpn خرید vpn ارزان خرید vpn خرید vpn